• </* Theme Name: Twenty Ten Theme URI: http://wordpress.org/ Description: The 2010 theme for WordPress is stylish, customizable, simple, and readable -- make it yours with a custom menu, header image, and background. Twenty Ten supports six widgetized areas (two in the sidebar, four in the footer) and featured images (thumbnails for gallery posts and custom header images for posts and pages). It includes stylesheets for print and the admin Visual Editor, special styles for posts in the "Asides" and "Gallery" categories, and has an optional one-column page template that removes the sidebar. Author: the WordPress team Version: 1.3 License: GNU General Public License License URI: license.txt Tags: black, blue, white, two-columns, fixed-width, custom-header, custom-background, threaded-comments, sticky-post, translation-ready, microformats, rtl-language-support, editor-style, custom-menu */ /* =Reset default browser CSS. Based on work by Eric Meyer: http://meyerweb.com/eric/tools/css/reset/index.html -------------------------------------------------------------- */ html, body, div, span, applet, object, iframe, h1, h2, h3, h4, h5, h6, p, blockquote, pre, a, abbr, acronym, address, big, cite, code, del, dfn, em, font, img, ins, kbd, q, s, samp, small, strike, strong, sub, sup, tt, var, b, u, i, center, dl, dt, dd, ol, ul, li, fieldset, form, label, legend, table, caption, tbody, tfoot, thead, tr, th, td { background: transparent; border: 0; margin: 0; padding: 0; vertical-align: baseline; } body { line-height: 1; } h1, h2, h3, h4, h5, h6 { clear: both; font-weight: normal; } ol, ul { list-style: none; } blockquote { quotes: none; } blockquote:before, blockquote:after { content: ''; content: none; } del { text-decoration: line-through; } /* tables still need 'cellspacing="0"' in the markup */ table { border-collapse: collapse; border-spacing: 0; } a img { border: none; } /* =Layout -------------------------------------------------------------- */ /* LAYOUT: Two columns DESCRIPTION: Two-column fixed layout with one sidebar right of content */ #container { float: left; margin: 0 -240px 0 0; width: 100%; } #content { margin: 0 280px 0 20px; } #primary, #secondary { float: right; overflow: hidden; width: 220px; } #secondary { clear: right; } #footer { clear: both; width: 100%; } /* LAYOUT: One column, no sidebar DESCRIPTION: One centered column with no sidebar */ .one-column #content { margin: 0 auto; width: 640px; } /* LAYOUT: Full width, no sidebar DESCRIPTION: Full width content with no sidebar; used for attachment pages */ .single-attachment #content { margin: 0 auto; width: 900px; } /* =Fonts -------------------------------------------------------------- */ body, input, textarea, .page-title span, .pingback a.url { font-family: MB Khursheed, Georgia, "Bitstream Charter", serif; } h3#comments-title, h3#reply-title, #access .menu, #access div.menu ul, #cancel-comment-reply-link, .form-allowed-tags, #site-info, #site-title, #wp-calendar, .comment-meta, .comment-body tr th, .comment-body thead th, .entry-content label, .entry-content tr th, .entry-content thead th, .entry-meta, .entry-title, .entry-utility, #respond label, .navigation, .page-title, .pingback p, .reply, .widget-title, .wp-caption-text { font-family: MB Khursheed, "Helvetica Neue", Arial, Helvetica, "Nimbus Sans L", sans-serif; } input[type=submit] { font-family: MB Khursheed, "Helvetica Neue", Arial, Helvetica, "Nimbus Sans L", sans-serif; } pre { font-family: MB Khursheed, "Courier 10 Pitch", Courier, monospace; } code { font-family: MB Khursheed, Monaco, Consolas, "Andale Mono", "DejaVu Sans Mono", monospace; } /* =Structure -------------------------------------------------------------- */ /* The main theme structure */ #access .menu-header, div.menu, #colophon, #branding, #main, #wrapper { margin: 0 auto; width: 940px; } #wrapper { background: #fff; margin-top: 20px; padding: 0 20px; } /* Structure the footer area */ #footer-widget-area { overflow: hidden; } #footer-widget-area .widget-area { float: left; margin-right: 20px; width: 220px; } #footer-widget-area #fourth { margin-right: 0; } #site-info { float: left; font-size: 14px; font-weight: bold; width: 700px; } #site-generator { float: right; width: 220px; } /* =Global Elements -------------------------------------------------------------- */ /* Main global 'theme' and typographic styles */ body { background: #f1f1f1; } body, input, textarea { color: #666; font-size: 12px; line-height: 18px; } hr { background-color: #e7e7e7; border: 0; clear: both; height: 1px; margin-bottom: 18px; } /* Text elements */ p { margin-bottom: 18px; text-align:justify; } ul { list-style: square; margin: 0 0 18px 1.5em; } ol { list-style: decimal; margin: 0 0 18px 1.5em; } ol ol { list-style: upper-alpha; } ol ol ol { list-style: lower-roman; } ol ol ol ol { list-style: lower-alpha; } ul ul, ol ol, ul ol, ol ul { margin-bottom: 0; } dl { margin: 0 0 24px 0; } dt { font-weight: bold; } dd { margin-bottom: 18px; } strong { font-weight: bold; } cite, em, i { font-style: italic; } big { font-size: 131.25%; } ins { background: #ffc; text-decoration: none; } blockquote { font-style: italic; padding: 0 3em; } blockquote cite, blockquote em, blockquote i { font-style: normal; } pre { background: #f7f7f7; color: #222; line-height: 18px; margin-bottom: 18px; overflow: auto; padding: 1.5em; } abbr, acronym { border-bottom: 1px dotted #666; cursor: help; } sup, sub { height: 0; line-height: 1; position: relative; vertical-align: baseline; } sup { bottom: 1ex; } sub { top: .5ex; } input[type="text"], textarea { background: #f9f9f9; border: 1px solid #ccc; box-shadow: inset 1px 1px 1px rgba(0,0,0,0.1); -moz-box-shadow: inset 1px 1px 1px rgba(0,0,0,0.1); -webkit-box-shadow: inset 1px 1px 1px rgba(0,0,0,0.1); padding: 2px; } a:link { color: #0066cc; } a:visited { color: #743399; } a:active, a:hover { color: #ff4b33; } /* Text meant only for screen readers */ .screen-reader-text { position: absolute; left: -9000px; } /* =Header -------------------------------------------------------------- */ #header { padding: 30px 0 0 0; } #site-title { float: left; font-size: 30px; line-height: 36px; margin: 0 0 18px 0; width: 700px; } #site-title a { color: #000; font-weight: bold; text-decoration: none; } #site-description { clear: right; float: right; font-style: italic; margin: 15px 0 18px 0; width: 220px; } /* This is the custom header image */ #branding img { border-top: 4px solid #000; border-bottom: 1px solid #000; display: block; float: left; } /* =Menu -------------------------------------------------------------- */ #access { background: #000; display: block; float: left; margin: 0 auto; width: 940px; } #access .menu-header, div.menu { font-size: 13px; margin-left: 12px; width: 928px; } #access .menu-header ul, div.menu ul { list-style: none; margin: 0; } #access .menu-header li, div.menu li { float: left; position: relative; } #access a { color: #aaa; display: block; line-height: 38px; padding: 0 10px; text-decoration: none; } #access ul ul { box-shadow: 0px 3px 3px rgba(0,0,0,0.2); -moz-box-shadow: 0px 3px 3px rgba(0,0,0,0.2); -webkit-box-shadow: 0px 3px 3px rgba(0,0,0,0.2); display: none; position: absolute; top: 38px; left: 0; float: left; width: 180px; z-index: 99999; } #access ul ul li { min-width: 180px; } #access ul ul ul { left: 100%; top: 0; } #access ul ul a { background: #333; line-height: 1em; padding: 10px; width: 160px; height: auto; } #access li:hover > a, #access ul ul :hover > a { background: #333; color: #fff; } #access ul li:hover > ul { display: block; } #access ul li.current_page_item > a, #access ul li.current-menu-ancestor > a, #access ul li.current-menu-item > a, #access ul li.current-menu-parent > a { color: #fff; } * html #access ul li.current_page_item a, * html #access ul li.current-menu-ancestor a, * html #access ul li.current-menu-item a, * html #access ul li.current-menu-parent a, * html #access ul li a:hover { color: #fff; } /* =Content -------------------------------------------------------------- */ #main { clear: both; overflow: hidden; padding: 40px 0 0 0; } #content { margin-bottom: 36px; } #content, #content input, #content textarea { color: #333; font-size: 16px; line-height: 24px; } #content p, #content ul, #content ol, #content dd, #content pre, #content hr { margin-bottom: 24px; } #content ul ul, #content ol ol, #content ul ol, #content ol ul { margin-bottom: 0; } #content pre, #content kbd, #content tt, #content var { font-size: 15px; line-height: 21px; } #content code { font-size: 13px; } #content dt, #content th { color: #000; } #content h1, #content h2, #content h3, #content h4, #content h5, #content h6 { color: #000; line-height: 1.5em; margin: 0 0 20px 0; } #content table { border: 1px solid #e7e7e7; margin: 0 -1px 24px 0; text-align: left; width: 100%; } #content tr th, #content thead th { color: #888; font-size: 12px; font-weight: bold; line-height: 18px; padding: 9px 24px; } #content tr td { border-top: 1px solid #e7e7e7; padding: 6px 24px; } #content tr.odd td { background: #f2f7fc; } .hentry { margin: 0 0 48px 0; } .home .sticky { background: #f2f7fc; border-top: 4px solid #000; margin-left: -20px; margin-right: -20px; padding: 18px 20px; } .single .hentry { margin: 0 0 36px 0; } .page-title { color: #000; font-size: 14px; font-weight: bold; margin: 0 0 36px 0; } .page-title span { color: #333; font-size: 16px; font-style: italic; font-weight: normal; } .page-title a:link, .page-title a:visited { color: #888; text-decoration: none; } .page-title a:active, .page-title a:hover { color: #ff4b33; } #content .entry-title { color: #000; font-size: 21px; font-weight: bold; line-height: 1.3em; margin-bottom: 0; } .entry-title a:link, .entry-title a:visited { color: #000; text-decoration: none; } .entry-title a:active, .entry-title a:hover { color: #ff4b33; } .entry-meta { color: #888; font-size: 12px; } .entry-meta abbr, .entry-utility abbr { border: none; } .entry-meta abbr:hover, .entry-utility abbr:hover { border-bottom: 1px dotted #666; } .entry-content, .entry-summary { clear: both; padding: 12px 0 0 0; } #content .entry-summary p:last-child { margin-bottom: 12px; } .entry-content fieldset { border: 1px solid #e7e7e7; margin: 0 0 24px 0; padding: 24px; } .entry-content fieldset legend { background: #fff; color: #000; font-weight: bold; padding: 0 24px; } .entry-content input { margin: 0 0 24px 0; } .entry-content input.file, .entry-content input.button { margin-right: 24px; } .entry-content label { color: #888; font-size: 12px; } .entry-content select { margin: 0 0 24px 0; } .entry-content sup, .entry-content sub { font-size: 10px; } .entry-content blockquote.left { float: left; margin-left: 0; margin-right: 24px; text-align: right; width: 33%; } .entry-content blockquote.right { float: right; margin-left: 24px; margin-right: 0; text-align: left; width: 33%; } .page-link { clear: both; color: #000; font-weight: bold; margin: 0 0 22px 0; word-spacing: 0.5em; } .page-link a:link, .page-link a:visited { background: #f1f1f1; color: #333; font-weight: normal; padding: 0.5em 0.75em; text-decoration: none; } .home .sticky .page-link a { background: #d9e8f7; } .page-link a:active, .page-link a:hover { color: #ff4b33; } body.page .edit-link { clear: both; display: block; } #entry-author-info { background: #f2f7fc; border-top: 4px solid #000; clear: both; font-size: 14px; line-height: 20px; margin: 24px 0; overflow: hidden; padding: 18px 20px; } #entry-author-info #author-avatar { background: #fff; border: 1px solid #e7e7e7; float: left; height: 60px; margin: 0 -104px 0 0; padding: 11px; } #entry-author-info #author-description { float: left; margin: 0 0 0 104px; } #entry-author-info h2 { color: #000; font-size: 100%; font-weight: bold; margin-bottom: 0; } .entry-utility { clear: both; color: #888; font-size: 12px; line-height: 18px; } .entry-meta a, .entry-utility a { color: #888; } .entry-meta a:hover, .entry-utility a:hover { color: #ff4b33; } #content .video-player { padding: 0; } /* =Asides -------------------------------------------------------------- */ .home #content .format-aside p, .home #content .category-asides p { font-size: 14px; line-height: 20px; margin-bottom: 10px; margin-top: 0; } .home .hentry.format-aside, .home .hentry.category-asides { padding: 0; } .home #content .format-aside .entry-content, .home #content .category-asides .entry-content { padding-top: 0; } /* =Gallery listing -------------------------------------------------------------- */ .format-gallery .size-thumbnail img, .category-gallery .size-thumbnail img { border: 10px solid #f1f1f1; margin-bottom: 0; } .format-gallery .gallery-thumb, .category-gallery .gallery-thumb { float: left; margin-right: 20px; margin-top: -4px; } .home #content .format-gallery .entry-utility, .home #content .category-gallery .entry-utility { padding-top: 4px; } /* =Attachment pages -------------------------------------------------------------- */ .attachment .entry-content .entry-caption { font-size: 140%; margin-top: 24px; } .attachment .entry-content .nav-previous a:before { content: '\21900a0'; } .attachment .entry-content .nav-next a:after { content: '0a0\2192'; } /* =Images -------------------------------------------------------------- */ /* Resize images to fit the main content area. - Applies only to images uploaded via WordPress by targeting size-* classes. - Other images will be left alone. Use "size-auto" class to apply to other images. */ img.size-auto, img.size-full, img.size-large, img.size-medium, .attachment img { max-width: 100%; /* When images are too wide for containing element, force them to fit. */ height: auto; /* Override height to match resized width for correct aspect ratio. */ } .alignleft, img.alignleft { display: inline; float: left; margin-right: 24px; margin-top: 4px; } .alignright, img.alignright { display: inline; float: right; margin-left: 24px; margin-top: 4px; } .aligncenter, img.aligncenter { clear: both; display: block; margin-left: auto; margin-right: auto; } img.alignleft, img.alignright, img.aligncenter { margin-bottom: 12px; } .wp-caption { background: #f1f1f1; line-height: 18px; margin-bottom: 20px; max-width: 632px !important; /* prevent too-wide images from breaking layout */ padding: 4px; text-align: center; } .wp-caption img { margin: 5px 5px 0; } .wp-caption p.wp-caption-text { color: #888; font-size: 12px; margin: 5px; } .wp-smiley { margin: 0; } .gallery { margin: 0 auto 18px; } .gallery .gallery-item { float: left; margin-top: 0; text-align: center; width: 33%; } .gallery-columns-2 .gallery-item { width: 50%; } .gallery-columns-4 .gallery-item { width: 25%; } .gallery img { border: 2px solid #cfcfcf; } .gallery-columns-2 .attachment-medium { max-width: 92%; height: auto; } .gallery-columns-4 .attachment-thumbnail { max-width: 84%; height: auto; } .gallery .gallery-caption { color: #888; font-size: 12px; margin: 0 0 12px; } .gallery dl { margin: 0; } .gallery img { border: 10px solid #f1f1f1; } .gallery br+br { display: none; } #content .attachment img {/* single attachment images should be centered */ display: block; margin: 0 auto; } /* =Navigation -------------------------------------------------------------- */ .navigation { color: #888; font-size: 12px; line-height: 18px; overflow: hidden; } .navigation a:link, .navigation a:visited { color: #888; text-decoration: none; } .navigation a:active, .navigation a:hover { color: #ff4b33; } .nav-previous { float: left; width: 50%; } .nav-next { float: right; text-align: right; width: 50%; } #nav-above { margin: 0 0 18px 0; } #nav-above { display: none; } .paged #nav-above, .single #nav-above { display: block; } #nav-below { margin: -18px 0 0 0; } /* =Comments -------------------------------------------------------------- */ #comments { clear: both; } #comments .navigation { padding: 0 0 18px 0; } h3#comments-title, h3#reply-title { color: #000; font-size: 20px; font-weight: bold; margin-bottom: 0; } h3#comments-title { padding: 24px 0; } .commentlist { list-style: none; margin: 0; } .commentlist li.comment { border-bottom: 1px solid #e7e7e7; line-height: 24px; margin: 0 0 24px 0; padding: 0 0 0 56px; position: relative; } .commentlist li:last-child { border-bottom: none; margin-bottom: 0; } #comments .comment-body ul, #comments .comment-body ol { margin-bottom: 18px; } #comments .comment-body p:last-child { margin-bottom: 6px; } #comments .comment-body blockquote p:last-child { margin-bottom: 24px; } .commentlist ol { list-style: decimal; } .commentlist .avatar { position: absolute; top: 4px; left: 0; } .comment-author { } .comment-author cite { color: #000; font-style: normal; font-weight: bold; } .comment-author .says { font-style: italic; } .comment-meta { font-size: 12px; margin: 0 0 18px 0; } .comment-meta a:link, .comment-meta a:visited { color: #888; text-decoration: none; } .comment-meta a:active, .comment-meta a:hover { color: #ff4b33; } .commentlist .even { } .commentlist .bypostauthor { } .reply { font-size: 12px; padding: 0 0 24px 0; } .reply a, a.comment-edit-link { color: #888; } .reply a:hover, a.comment-edit-link:hover { color: #ff4b33; } .commentlist .children { list-style: none; margin: 0; } .commentlist .children li { border: none; margin: 0; } .nopassword, .nocomments { display: none; } #comments .pingback { border-bottom: 1px solid #e7e7e7; margin-bottom: 18px; padding-bottom: 18px; } .commentlist li.comment+li.pingback { margin-top: -6px; } #comments .pingback p { color: #888; display: block; font-size: 12px; line-height: 18px; margin: 0; } #comments .pingback .url { font-size: 13px; font-style: italic; } /* Comments form */ input[type=submit] { color: #333; } #respond { border-top: 1px solid #e7e7e7; margin: 24px 0; overflow: hidden; position: relative; } #respond p { margin: 0; } #respond .comment-notes { margin-bottom: 1em; } .form-allowed-tags { line-height: 1em; } .children #respond { margin: 0 48px 0 0; } h3#reply-title { margin: 18px 0; } #comments-list #respond { margin: 0 0 18px 0; } #comments-list ul #respond { margin: 0; } #cancel-comment-reply-link { font-size: 12px; font-weight: normal; line-height: 18px; } #respond .required { color: #ff4b33; font-weight: bold; } #respond label { color: #888; font-size: 12px; } #respond input { margin: 0 0 9px; width: 98%; } #respond textarea { width: 98%; } #respond .form-allowed-tags { color: #888; font-size: 12px; line-height: 18px; } #respond .form-allowed-tags code { font-size: 11px; } #respond .form-submit { margin: 12px 0; } #respond .form-submit input { font-size: 14px; width: auto; } /* =Widget Areas -------------------------------------------------------------- */ .widget-area ul { list-style: none; margin-left: 0; } .widget-area ul ul { list-style: square; margin-left: 1.3em; } .widget-area select { max-width: 100%; } .widget_search #s {/* This keeps the search inputs in line */ width: 60%; } .widget_search label { display: none; } .widget-container { margin: 0 0 18px 0; } .widget-title { color: #222; font-weight: bold; } .widget-area a:link, .widget-area a:visited { text-decoration: none; } .widget-area a:active, .widget-area a:hover { text-decoration: underline; } .widget-area .entry-meta { font-size: 11px; } #wp_tag_cloud div { line-height: 1.6em; } #wp-calendar { width: 100%; } #wp-calendar caption { color: #222; font-size: 14px; font-weight: bold; padding-bottom: 4px; text-align: left; } #wp-calendar thead { font-size: 11px; } #wp-calendar thead th { } #wp-calendar tbody { color: #aaa; } #wp-calendar tbody td { background: #f5f5f5; border: 1px solid #fff; padding: 3px 0 2px; text-align: center; } #wp-calendar tbody .pad { background: none; } #wp-calendar tfoot #next { text-align: right; } .widget_rss a.rsswidget { color: #000; } .widget_rss a.rsswidget:hover { color: #ff4b33; } .widget_rss .widget-title img { width: 11px; height: 11px; } /* Main sidebars */ #main .widget-area ul { margin-left: 0; padding: 0 20px 0 0; } #main .widget-area ul ul { border: none; margin-left: 1.3em; padding: 0; } #primary { } #secondary { } /* Footer widget areas */ #footer-widget-area { } /* =Footer -------------------------------------------------------------- */ #footer { margin-bottom: 20px; } #colophon { border-top: 4px solid #000; margin-top: -4px; overflow: hidden; padding: 18px 0; } #site-info { font-weight: bold; } #site-info a { color: #000; text-decoration: none; } #site-generator { font-style: italic; position: relative; } #site-generator a { background: url(images/wordpress.png) center left no-repeat; color: #666; display: inline-block; line-height: 16px; padding-left: 20px; text-decoration: none; } #site-generator a:hover { text-decoration: underline; } img#wpstats { display: block; margin: 0 auto 10px; } /* =Mobile Safari ( iPad, iPhone and iPod Touch ) -------------------------------------------------------------- */ pre { -webkit-text-size-adjust: 140%; } code { -webkit-text-size-adjust: 160%; } #access, .entry-meta, .entry-utility, .navigation, .widget-area { -webkit-text-size-adjust: 120%; } #site-description { -webkit-text-size-adjust: none; } /* =Print Style -------------------------------------------------------------- */ @media print { body { background: none !important; } #wrapper { clear: both !important; display: block !important; float: none !important; position: relative !important; } #header { border-bottom: 2pt solid #000; padding-bottom: 18pt; } #colophon { border-top: 2pt solid #000; } #site-title, #site-description { float: none; line-height: 1.4em; margin: 0; padding: 0; } #site-title { font-size: 13pt; } .entry-content { font-size: 14pt; line-height: 1.6em; } .entry-title { font-size: 21pt; } #access, #branding img, #respond, .comment-edit-link, .edit-link, .navigation, .page-link, .widget-area { display: none !important; } #container, #header, #footer { margin: 0; width: 100%; } #content, .one-column #content { margin: 24pt 0 0; width: 100%; } .wp-caption p { font-size: 11pt; } #site-info, #site-generator { float: none; width: auto; } #colophon { width: auto; } img#wpstats { display: none; } #site-generator a { margin: 0; padding: 0; } #entry-author-info { border: 1px solid #e7e7e7; } #main { display: inline; } .home .sticky { border: none; } } /* Theme Name: Twenty Ten */ /* RTL Basics */ body { direction:rtl; unicode-bidi:embed; } /* LAYOUT: Two-Column (Right) DESCRIPTION: Two-column fixed layout with one sidebar right of content */ #container { float: right; margin: 0 0 0 -240px; } #content { margin: 0 20px 36px 280px; } #primary, #secondary { float: left; } #secondary { clear: left; } /* =Fonts -------------------------------------------------------------- */ body, input, textarea, .page-title span, .pingback a.url, h3#comments-title, h3#reply-title, #access .menu, #access div.menu ul, #cancel-comment-reply-link, .form-allowed-tags, #site-info, #site-title, #wp-calendar, .comment-meta, .comment-body tr th, .comment-body thead th, .entry-content label, .entry-content tr th, .entry-content thead th, .entry-meta, .entry-title, .entry-utility, #respond label, .navigation, .page-title, .pingback p, .reply, .widget-title, input[type=submit] { font-family: MB Khursheed, Arial, Tahoma, sans-serif; } /* =Structure -------------------------------------------------------------- */ /* The main theme structure */ #footer-widget-area .widget-area { float: right; margin-left: 20px; margin-right: 0; } #footer-widget-area #fourth { margin-left: 0; } #site-info { float: right; } #site-generator { float: left; } /* =Global Elements -------------------------------------------------------------- */ /* Text elements */ ul, ol { margin: 0 1.5em 18px 0; } blockquote { font-style: normal; } /* Text meant only for screen readers */ .screen-reader-text { left: auto; text-indent:-9000px; overflow:hidden; } /* =Header -------------------------------------------------------------- */ #site-title { float: right; } #site-description { clear: left; float: left; font-style: normal; } #branding img { float: right; } /* =Menu -------------------------------------------------------------- */ #access { float:right; } #access .menu-header, div.menu { margin-right: 12px; margin-left: 0; } #access .menu-header li, div.menu li{ float:right; } #access ul ul { left:auto; right:0; float:right; } #access ul ul ul { left:auto; right:100%; } /* =Content -------------------------------------------------------------- */ #content table { text-align: right; margin: 0 0 24px -1px; } .page-title span { font-style:normal; } .entry-title, .entry-meta { clear: right; float: right; margin-left: 68px; margin-right: 0; } .entry-content input.file, .entry-content input.button { margin-left: 24px; margin-right:0; } .entry-content blockquote.left { float: right; margin-right: 0; margin-left: 24px; text-align: left; } .entry-content blockquote.right { float: left; margin-right: 24px; margin-left: 0; text-align: right; } #entry-author-info #author-avatar { float: right; margin: 0 0 0 -104px; } #entry-author-info #author-description { float: right; margin: 0 104px 0 0; } /* Gallery listing -------------------------------------------------------------- */ .category-gallery .gallery-thumb { float: right; margin-left:20px; margin-right:0; } /* Images -------------------------------------------------------------- */ #content .gallery .gallery-caption { margin-right: 0; } #content .gallery .gallery-item { float: right; } /* =Navigation -------------------------------------------------------------- */ .nav-previous { float: right; } .nav-next { float: left; text-align:left; } /* =Comments -------------------------------------------------------------- */ .commentlist li.comment { padding: 0 56px 0 0; } .commentlist .avatar { right: 0; left: auto; } .comment-author .says, #comments .pingback .url { font-style: normal; } /* Comments form */ .children #respond { margin: 0 0 0 48px; } /* =Widget Areas -------------------------------------------------------------- */ .widget-area ul { margin-right: 0; } .widget-area ul ul { margin-right: 1.3em; margin-left: 0; } #wp-calendar caption { text-align: right; } #wp-calendar tfoot #next { text-align: left; } /* Main sidebars */ #main .widget-area ul { margin-right: 0; padding: 0 0 0 20px; } #main .widget-area ul ul { margin-right: 1.3em; margin-left: 0; } /* =Footer -------------------------------------------------------------- */ #site-generator { font-style:normal; } #site-generator a { background-position: right center; padding-right: 20px; padding-left: 0; } .wordpress-hit-counter {direction:ltr;}
  • هڪ ڏينهن اسلاميه ڪاليج سکر جي اسٽاف روم ۾ ويٺي ويٺي سائين امير گل ڪٽوهر چيو ته اخبارن ۾ ڪالم ته ڏاڍا سٺا ٿا اچن پر ڪجھ عرصي کانپوءِ انهن جو نالو نشان نٿو ملي. پڇيومانس ته انٽرنيٽ تي به نٿا ملن . چيائين اتي به وڌ ۾ وڌ هفتي کان پراڻا نٿا ملن. بس اها ڳاله هئي هي بلاگ ٺاهڻ جي. _____ دعاگو : احمد علي مڱريو Website: ahmed.mangrio.com Email: ahmed@mangrio.com
  • صفحا

  • آرڪائوز

  • تازا ليک

  • تازا رايا

    وساريان نه وسرن (5) ڊي سي هاءِ… تي Mohammad Khan Sial
    ڪاوش هائيڊ پارڪ تي heman kumar
    سنڌي ٻولي قومي ٻولي ڇو نه؟ ليک… تي jamila abbassi
    سنڌي ٻولي قومي ٻولي ڇو نه؟ ليک… تي سنڌي ٻولي قومي ٻولي…
    تازي بجيٽ ۽ پسماندگي جي ڏانوڻن… تي Rehman Memon
    هر ڳالهه جي هڪڙي موسم آهي! ليک… تي Munwar ali
    ڏاکڻي پنجاب ۾ دهشتگردن خلاف ام… تي ALLAHDINO BABBAR
    This blog is no more upda… تي Dr Sameena Afghan
    تبديلي ئي آپشن هجڻ گهرجي! ليکڪ… تي Dr Sameena Afghan
    سنڌ مان هندو آبادي جي لڏ پلاڻ… تي Qasim Ali shah
    ايف-آءِ-آر ڪٿي داخل ڪرائجي؟ لي… تي Sunita
    سال 1954 کان وٺي… ليکڪ :… تي Abrar Ali Katpar
    چڪر ڇاهي؟ ليکڪ : ڊاڪٽر ايوب… تي Bilal jan
    چڪر ڇاهي؟ ليکڪ : ڊاڪٽر ايوب… تي Bilal jan
    سنڌ ۾ ايڏي پير پرستي ڇو… تي muntazer soomro
  • بلاگ ڏٺو ويو

    • 20,403 دفعا

سنڌ جي حقن لاءِ پارٽين جو نه، عمل جو اتحاد ٿيڻ گهرجي! ليکڪ : نصير ميمڻ

سنڌ ۾ قومي مسئلن تي سياسي اتحاد، پراڻو مطالبو ۽ خواهش رهيو آهي. جڏهن به سنڌ ۾ ڪنهن اهم مسئلي تي سياسي جدوجهد تيز ٿئي ٿي، هر ماڻهو اها ڳالهه ڪندي نظر اچي ٿو ته سنڌ ۾ سياسي اتحاد ٿيڻ گهرجي. خاص طور تي اقتدار کان ٻاهر رهي سنڌ جي حقن جي جدوجهد ڪندڙ قومپرست ڌرين کان اهو مطالبو وڌيڪ شدت سان ڪيو وڃي ٿو. ويجهي ماضيءَ ۾ سنڌ جي قومپرست ڌرين طرفان وقت بوقت اتحاد ٺاهڻ جون ڪوششون ٿينديون رهيون آهن، پر انهن جي نتيجي ۾ سنڌ جي قومپرستن جو ڪو اهڙو اتحاد ٺهي نه سگهيو، جيڪو سنڌ جي عوام جي خواهش پٽاندڙ هجي. ويهارو سال کن اڳ سائين جي ايم سيد جي ڪوشش سان سنڌ قومي اتحاد وجود ۾ آيو، جيڪو ڪجهه سالن اندر ئي وکري ويو. ان نوعيت جو اتحاد ان کانپوءِ ٻيهر جڙي نه سگهيو آهي، جنهن ۾ سنڌ جون سموريون قومپرست ڌريون ائين گڏ ويٺيون هجن. هي اهو دور هو، جڏهن سنڌ جي شهرن ۾ دهشتگرديءَ جي بدترين لهر هلندڙ هئي ۽ قومپرست پارٽين تي تمام گهڻو دٻاءُ هو ته اهي شهرن ۾ سنڌين جي جان ۽ ملڪيتن جي تحفظ لاءِ گڏجي ڪجهه ڪن. جيتوڻيڪ سنڌ جي حقن سان لاڳاپيل معاملا ان کانپوءِ وڌيڪ خراب ٿيا آهن ۽ سنڌ جون سياسي ڌريون انهن بابت پنهنجي پليٽ فارمن تان جدوجهد به ڪنديون رهيون آهن، پر ڪنهن هڪ پليٽ فارم تان گڏجي جدوجهد ڪرڻ واري ڪا ڪوشش لاڀ ڏئي نه سگهي. ڏهاڪو سالن جي آمريت کانپوءِ جڏهن پيپلز پارٽي اقتدار ۾ آئي ته سنڌ جي ماڻهن ۾ اها اميد پيدا ٿي ته هاڻي سندن حقن جو تحفظ اقتدار جي ايوانن ۾ پهچايل همراهه پاڻ ئي ڪندا، پر گذريل سال ڏيڍ جي ڪارڪردگيءَ کانپوءِ سنڌ جي ماڻهن جي اها خوشفهمي ختم ٿي رهي آهي. خاص طور تي هيٺين ڳالهين سنڌ جي ماڻهن ۾ مايوسي، غير يقيني ۽ عدم تحفظ واري ڪيفيت کي جنم ڏنو آهي.

· سنڌ ۾ عملي طور اڄ به اهي ئي قوتون حڪومت ڪري رهيون آهن، جن مشرف جي دور ۾ سنڌ تي راڄ ڪيو. اڄ به سنڌ جي شهرن ۾ سنڌين لاءِ ساڳي اوپرائپ برقرار آهي ۽ فيصلا اڳ جيان ٿي رهيا آهن.

· اڻ سڌي طرح سنڌ کي ورهائڻ جون ڳالهيون شروع ٿي ويون آهن ۽ سرائيڪي صوبي جي آڙ ۾ ٻين صوبن جي ورهاڱي جون به ڳالهيون ٿي رهيون آهن، جنهن جو ذري گهٽ سئو سيڪڙو اشارو سنڌ ڏانهن آهن.

· صوبن کي اختيار ڏيڻ ۽ وسيلن تي مالڪي ڏيڻ وارا پراڻا واعدا حڪمرانن جي يادداشت مان گم ٿي چڪا آهن ۽ ويجهي آئيندي ۾ انهن تي عمل ٿيندي نظر نه ٿو اچي.

· پاڻيءَ جي ورهاست 1991ع جي ٺاهه موجب ڪرڻ، گهڻ پاسائين فارمولي هيٺ ناڻي جي ورڇ ڪرڻ ۽ صوبن کي سيلز ٽيڪس واپس ڪرڻ وارن معاملن تي ڪا به اڳڀرائي نه ڪئي وئي آهي.

· سنڌ جي ٻهراڙين ۾ ڌاڙن، اغوا ۽ قتل جون وارداتون اڳي کان وڌيڪ تيز ٿي ويون آهن. هاڻي ته عمرڪوٽ، سجاول ۽ بدين جهڙن پرامن علائقن مان به ماڻهو کڄن ٿا ۽ حڪومت روايتي اعلان ۽ خاطرين کان وڌيڪ ڪجهه به نه ڪري سگهي آهي.

· سنڌ ۾ اسرندڙ مڊل ڪلاس کي هٿي ڏيندڙ حڪمت عمليون جوڙڻ بجاءِ پ پ انهن وڏيرن سان مفاهمتون وڃي ڪيون آهن، جن مشرف جي سموري  دور ۾ سنڌ کي ٻنهي هٿن سان لٽيو.

· سنڌ جي شهرن ۽ ٻهراڙين کي مفاد پرست ٽولن جي جاگيرن ۾ تبديل ڪندي اقتدار جي منتقلي وارو ساڳيونظام برقرار آهي ۽ ٽن صوبن پاران ان کي رد ڪرڻ جي باوجود سنڌ سرڪار اتحادين جي دٻاءَ سبب بيوس بڻيل آهي. سنڌ ۾ رهندڙ غير قانوني ڌارين کي نيڪالي ڏيڻ بجاءِ ڌارين جي نئين لوڌ لاءِ آجيان مهم هلائي پئي وڃي.

· سنڌ ۾ گورننس پنهنجي بدترين حالت ۾ آهي ۽ هڪ اڌ کي ڇڏي باقي حڪومتي وزير، ڪارندا ۽ پارٽي اڳواڻ سنڌ جي حقن ۽ سنڌ ۾ تبديليءَ وارين رٿائن بجاءِ بدلين، مقررين پروموشنز ۽ زمينن جي والار ۾ رڌل آهن. سنڌ ۾ گورننس جي نالي ۾ هڪ تماشو هلندڙ آهي ۽ ڏوڪڙ ڪمايو مهم جاري آهي.

اهي ۽ ان جهڙا ٻيا ڪيترائي قدم آهن، جن سنڌ جي ساڃاهه وند ماڻهن ۽ سنڌ جي آئيندي جو اونو رکندڙ حلقن ۾ اها ڳڻتي پيدا ڪئي آهي ته هن نازڪ وقت تي جڏهن ملڪ اندر قومن جي مستقبل بابت وڏا ۽ حساس فيصلا ٿيڻ ڏانهن وڌي رهيا آهن، سندن چونڊيل اڪثر عيوضي هن حڪومت کي سنڌ جي مالڪي ڪرڻ جي موقعي طور استعمال ڪرڻ بجاءِ پنهنجي خسيس مفادن جي نگهبانيءَ ۾ رڌل آهن. ان وايومنڊل ۾ سنڌ جا ماڻهو هڪ ڀيرو ٻيهر سنڌ جي قومپرستن ڏانهن واجهائڻ لڳا آهن ته اهي گڏجي سنڌ جي حقن لاءِ ڪا جدوجهد ڪن. جيتوڻيڪ اڪثر قومپرست پارٽين جي ڪردار ۽ اهليت بابت سنڌ جي ماڻهن وٽ ڪيئي سوال ۽ انومان موجود آهن، پر ان جي باوجود ٻي ڪا واهر نه ڏسي، سنڌ واسي کانئن اها اميد ڪري رهيا آهن ته شايد اهي سنڌ جي ماڻهن کي ڪا متبادل قيادت فراهم ڪري سگهن. ويجهڙ ۾ جڏهن سنڌ سرڪار، سنڌ اندر سوات ۽ مالاڪنڊ مان بي گهر ٿيل ماڻهن جي آجيان لاءِ مهم شروع ڪئي ته سنڌ ۾ قومپرست ڌريون هڪ ڀيرو ٻيهر ماڻهن کي رستن تي ڪڍي آيون. مختلف پارٽين پنهنجي پنهنجي شيڊيول موجب مظاهرن، ڌرڻن ۽ هڙتالن جا اعلان ڪيا ته هڪ ڀيرو ٻيهر سنڌ ۾ قومپرستن جي اتحاد جي خواهش ڪر موڙي اٿي ۽ ساڳيو مطالبو ٻيهر ٿيڻ لڳو ته آخر سنڌ جون قومپرست تنظيمون اتحاد ڇو نه ٿيون ڪن ۽ ان مسئلي تي ڪا گڏيل جدوجهد ڇو نه ٿيون هلائن؟ منهنجي راءِ ۾ اتحاد واري معاملي کي جذباتي ٿي بنهه نه ڏسڻ گهرجي. قومي حقن جي تحريڪن ۾ ڪيترائي اهڙا مثال ملي ويندا، جتي وڏي انگ ۾ تنظيمون الڳ الڳ ڪردار ادا ڪري رهيون هونديون آهن، پر ان جي باوجود سنڌ ۾ حقن واري جدوجهد جاري آهي. مثال طور فلسطين ۾ پي ايل او، حماس ۽ فتح جهڙن مکيه ڌارا جي تنظيمن کان علاوه اسلامڪ جهاد، الصائقا، فلسطين پيپلز پارٽي، فتح انقلابي ڪائونسل، فلسطيني انقلابي ڪميونسٽ پارٽي، فلسطيني ڊيموڪريٽڪ يونين، فلسطين لبريشن فرنٽ، فلسطين پاپولر، اسٽرگل فرنٽ، پاپولر ريزسٽنس ڪميٽيز وغيره سرگرم آهن. انهن ۾ پي ايل او سمورين مزاحمتي تحريڪن جو گڏيل فورم آهي. ساڳي طرح ڪشمير ۾ به آل پارٽيز حريت ڪانفرنس، ڄمون ڪشمير لبريشن فرنٽ، لشڪر توئبه، جيش محمد، حزب المجاهدين وغيره سرگرم آهن. پاڪستان اندر ساڳي قسم جو مثال بلوچستان جي قومي حقن جي تحريڪ آهي، جنهن ۾ پڻ ڪيئي تنظيمون سرگرم آهن. غلام ۽ مظلوم سماجن ۾ اندروني ٽڪراءَ وڌيڪ سخت هوندا آهن. ساڳي طرح جيڪي ڌريون جدوجهد جي ميدان ۾ هونديون آهن، انهن ۾ نظرياتي معاملن، جدوجهد جي طريقيڪار،  مخالف طاقتن جي تعين ۽ جدوجهد جي اوليتن بابت الڳ رايا هجڻ فطري ڳالهه آهي. انهن کان نه گهٻرائڻ گهرجي، ياد رهي ته اختلاف به عمل ۾ سرگرم فردن ۽ ڌرين ۾ ٿيندا آهن ۽ انهن کي جدوجهدن جو لازمي ۽ فطري حصو تصور ڪرڻ گهرجي. انهن مان ڪي اختلاف ته جدوجهدن دوران فطري طور پيدا ٿيندا آهن ۽ ٻيا وري هٿرادو طور انهن طاقتن پاران پيدا ڪرايا ويندا آهن، جن جي ڪوشش هوندي آهي ته قومي حقن جي تحريڪن کي ورهائي اندروني طور ڪمزور رکجي.

سنڌ جي قومي حقن واري جدوجهد کي به ائين عمليت پسنديءَ واري نظر سان ڏسڻ گهرجي ۽ ان جي اندر مثبت پهلوئن کي به نظر ۾ رکجي. مثال طور ڪو به باضابطه اتحاد نه هجڻ جي باوجود سنڌ جي قومي حقن جي تحريڪ سنڌ جي بنيادي مسئلن تي سماج اندر ايڏي وڏي هم آهنگي پيدا ڪئي آهي جو پاڻي، ناڻي، ڊيموگرافي ۽ سنڌ جي جاگرافيائي وحدت بابت سنڌ ۾ غير معمولي اتحاد موجود آهي. نوبت اها آهي جو وفاق جي سياست ڪندڙ پيپلز پارٽي ۽ مسلم ليگ جهڙين جماعتن کان وٺي اسلام آباد جي پگهاردار وڏيرن جي پارٽين ق ليگ وغيره کي به اها جرئت نه ٿي ٿئي ته انهن مسئلن تي ڪا ٻي راءِ رکي سنڌ ۾ سياست ڪري سگهن. سنڌ جي سماجي تنظيمن، اين جي اوز، ميڊيا ۽ ٻين فورمن تائين انهن مسئلن بابت هر سطح تي هڪ ئي راءِ آهي. سچ ته سنڌ جي قومي تحريڪ سمورين ڪمزورين جي باوجود ان ڳالهه جو ڪريڊٽ لهڻي ٿي، نه رڳو سنڌ اندر پر هاڻي سنڌ کان ٻاهر ملڪ اندر ۽ ڪيترن بين الاقوامي فورمن تي به انهن مسئلن بابت سنڌ جي ماڻهن جي خيالن جي پٺڀرائي ڪئي وڃي ٿي. اها تمام وڏي سگهه آهي، جيڪا سنڌي سماج اندر ڏهاڪن جي جدوجهد کان پوءِ پيدا ٿي آهي. هاڻي جيستائين سنڌ جي قومي تحريڪ ۾ سرگرم ڌرين ۾ اتحاد جو سوال آهي ته مٿين دليلن جو مقصد اهو بنهه ناهي ته اهڙو اتحاد نه ٿيڻ گهرجي. ان بحث جو مطلب رڳو ان ڳالهه کي واضح ڪرڻ آهي ته اتحاد جي معاملي کي رڳو مايوسيءَ واري نظر سان نه ڏسڻ گهرجي. جيڪڏهن قومپرست تنظيمن الڳ الڳ رهي به پنهنجي جدوجهد وسيلي سنڌي سماج اندر سنڌ جي بنيادي مسئلن تي گڏيل راءِ پيد اڪري ورتي آهي ته اها ڳالهه ان کان وڌيڪ بهتر آهي ته تنظيمن ۾ اتحاد هجي ها ۽ سماج اندر قومي حقن بابت سوچ ورهايل هجي ها. ان لحاظ کان ڏسجي ته سنڌ اندر هڪ اڻ لکيو ۽ اڻ اعلانيل اتحاد موجود آهي. رهي ڳالهه سياسي ڌرين ۾ اتحاد جي ته اهو وقت ۽ حالتن جي نتيجي ۾ پنهنجي فطري انداز سان پيدا ٿيندو ۽ شايد تڏهن ئي جٽادار ثابت ٿي سگهندو. منهنجي خيال ۾ سياسي تنظيمن اندر اتحاد نه ٿيڻ ايتري مايوسيءَ واري ڳالهه ناهي، جيتري اهڙو اتحاد ٺاهڻ کانپوءِ ان جي نه هلي سگهڻ جي صورت ۾ پيدا ٿي سگهي ٿي. ماضيءَ ۾ سنڌ قومي اتحاد ۽ پونم جو انجام اسان ڏسي چڪا آهيون، جن جي ٺهڻ سان جيتري اميد پيدا ٿي هئي، ان کان ڪيئي ڀيرا وڌيڪ مايوسي انهن جي نه هلي سگهڻ سبب پيدا ٿي. منهنجي راءِ ۾ سنڌ ۾ قومپرست ڌرين جي اتحاد کي ڪنهن گڏيل پليٽ فارم، جهنڊي ۽ منشور کان الڳ ڏسڻ گهرجي. اهڙو اتحاد هاڻي پارٽي اڳواڻن، جهنڊن ۽ نعرن جو نه پر عمل جو هجڻ گهرجي. جيڪڏهن سنڌ جون سموريون قومپرست ڌريون عمل جي اتحاد تي (Alliance of Action) راضي ٿي وڃن ته وڏو بريڪ ٿرو ٿيندو. عمل جي اتحاد مان مراد آهي سنڌ جي ڪجهه بنيادي مسئلن تي جدوجهد جي اهڙي گڏيل حڪمت عملي، جنهن ۾ قومپرست ڌريون پنهنجن نالن، نعرن، جهنڊن ۽ منشورن تي قائم رهندي ۽ هڪ ٻئي سان ڪي نظرياتي ۽ اصولي اختلاف به برقرار رکندي انهن چند بنيادي مسئلن تي جدوجهد جي گڏيل حڪمت عملي تي راضي ٿين ۽ ان لاءِ ڪنهن نئين پليٽ فارم، جهنڊي يا منشور جي چڪر ۾ في الحال نه پون. مثال طور سنڌ ۾ هيٺيان معاملا سياسي حوالي سان غير تڪراري آهن ۽ انهن بابت ڪي به رايا ناهن.

· سنڌ جي جاگرافيائي وحدت جو تحفظ.

· سنڌ ۾ سنڌين کي اقليت ۾ تبديل نه ٿيڻ ڏيڻ ۽ ڌارين جي نيڪالي.

· سنڌ جي شهرن تي سنڌين جو پهريون حق هجڻ.

· سنڌ جي قدرتي وسيلن تي سنڌ واسين جو حق هجڻ.

هي يا ان جهڙا ڪجهه بنيادي نقطا طئي ڪري سگهجن ٿا، جن تي سنڌ جون قومپرست ۽ ترقي پسند پارٽيون عمل جو اتحاد (Alliance of Action) قائم ڪري سگهن ٿيون. عمل جي ان اتحاد جا تفصيل اهي تنظيمون گڏجي طئي ڪري سگهن ٿيون، ان ڏس ۾ ڪجهه رٿون هتي پيش ڪجن ٿيون.

· انهن نقطن تي ساڳي راءِ رکندڙ ڌرين جي سينيئر قيادت هر مهيني هڪ ڀيرو گڏجاڻي ڪري انهن مسئلن تي صورتحال جو گڏجي جائزو وٺي.

· جيئن ته هي عمل جو اتحاد هوندو، تنهن ڪري ان ۾ عهدن وغيره جو ڪوبه چڪر نه هوندو ۽ واري واري سان ميمبر تنظيمون انهن گڏجاڻين جي ميزباني ڪري سگهن ٿيون.

· جن نقطن تي هم آهنگي ٿئي ٿي، انهن تي گڏيل جدوجهد جي طريقيڪار کي به سهمتي ٿيڻ گهرجي. مثال طور سموريون ڌريون احتجاج جو سڏ گڏجي ڏينديون وغيره. سموريون ڌريون گڏيل سرگرمين لاءِ وسلين ۾ به ڀائيواري ڪنديون ته جيئن گڏيل قيادت ۽ گڏيل جدوجهد جو تاثر وڌيڪ مضبوط ٿئي.

· طئي ٿيل نقطن جي حوالي سان سرڪار يا ڪنهن به ڌر سان ڳالهه ٻولهه به گڏجي طئي ڪيل نمائندن وسيلي ڪئي ويندي ۽ ڪا به ڌر اڪيلي سر ڪنهن ڌر سان انهن مسئلن تي ڳالهه ٻولهه نه ڪندي.

· سمورا فيصلا گڏيل راءِ سان ڪيا وڃن ۽ فيصلن جي منظوريءَ جو طريقيڪار اڳواٽ طئي ڪيل هجي.

· عمل جي ان اتحاد کي باهمي اعتماد ۽ احترام جي جذبي هيٺ ئي هلائي سگهبو، تنهن ڪري ڪا به ڌر هڪ ٻئي بابت ٻاهر ڪي اهڙا ڪمينٽس نه ڏيندي، جنهن سان اڻ وڻندڙ ماحول پيدا ٿئي.

· جدوجهد ۾ ڪنهن خاص سرگرميءَ جي حوالي سان ڪنهن ٻي ڌر، سياسي، سماجي، ثقافتي تنظيم يا فردن کي ڪو ڪردار ڏيڻ بابت به گڏيل راءِ سان فيصلو ڪيو وڃي.

ان جهڙا ٻيا نقطا طئي ڪري هڪ Code of Conduct ٺاھي عمل جي اتحاد جي شروعات ڪري سگهجي ٿي. هڪ ٻي ڳالهه به ذهن ۾ رکڻ گهرجي ته ان مقصد لاءِ شروع ۾ اتحاد اندر ڌرين جي انگ وڌائڻ بجاءِ جيڪڏهن مکيه ڌارا واريون ڪجهه تنظيمون به گڏجي اها شروعات ڪن ته آهستي آهستي ٻيون ڌريون ان ۾ شامل ٿي سگهن ٿيون، تنهن ڪري سڀني تنظيمن جي گڏ ٿيڻ تائين انتظار ڪرڻ بجاءِ ڪجهه تنظيمن جا اڳواڻ گڏجي اهڙي شروعات ڪري سگهن ٿا. هڪ ڀيرو گڏيل قيادت هيٺ قومي جدوجهد جي اهڙي شروعات ٿئي ته اهي طاقتون جيڪي مستقبل ۾ سنڌ بابت ڪا رٿابندي ڪري رهيون هونديون انهن کي به اهو اندازو ٿي ويندو ته سنڌ بابت فيصلا سنڌ جي اصلي وارثن جي نمائندگي ڪندڙ ڌرين جي مرضيءَ کانسواءِ نه ٿي سگهندا. هن وقت جيئن ته سنڌ جي نمائندگي ڪنهن هڪ ڌر يا مختلف ڌرين جي ڪنهن پليٽ فارم وسيلي نه پئي ٿئي، تنهن ڪري سنڌ جي نمائندگيءَ جي دعويداري انهن ماڻهن وٽ آهي، جن لاءِ سنڌ مادر وطن نه پر مال غنيمت ۾ ڦٻايل زمين جو ٽڪرو آهي. هن سڄي خطي ۾ عالمي طاقتن جي مفادن جي جنگ ڏينهون ڏينهن وڌيڪ تيز ٿي رهي آهي ۽ جيڪڏهن ڪنهن مرحلي تي هن ملڪ جي باري ۾ ڪي اهم فيصلا ٿيا ته انهن ۾ سنڌ جي نمائندگي ائين ئي غائب هوندي، جيئن ننڍي کنڊ جي ورهاڱي وقت ۽ نئين ملڪ جا اهم فيصلا ٿيڻ وقت هئي. ان پسمنظر ۾ هن صورتحال ۾ سنڌين جي نمائندگي نه پيپلز پارٽي ڪري ٿي (ووٽن جي نمائندگي الڳ معاملو آهي) ۽ نه ڇڙ وڇڙ قومپرست پارٽيون اها نمائندگي ڪري رهيون آهن. قومپرست پارٽين جي گڏيل قيادت جي متحرڪ ٿيڻ سان اهو اهم خال پڻ ڀرجي سگهي ٿو، جنهن جي سنڌ کي ايندڙ ڏينهن ۾ شديد ضرورت پوندي.


سنڌ پاڻيءَ جي کوٽ کي ڀوڳي رهي آهي يا سنجيدگيءَ جي کوٽ کي؟ ليکڪ : نصير ميمڻ

23 جون تي جڏهن صدر آصف زرداري پنهنجي اباڻي شهر نوابشاهه ۾ موجود هيو ته سڄي سنڌ ۾ پاڻيءَ جي کوٽ جي دانهن شروع ٿي وئي، جڏهن سنڌ کي هڪ لک 70 هزار ڪيوسڪ پاڻي گهربل هو، ان کي 40 سيڪڙو گهٽ پاڻي ملڻ شروع ٿيو. جنهن خلاف سنڌ ۾ خاص طور تي ڦٽين ۽ سارين جي آبادگارن ۾ هاءِ گهوڙا مچي وئي. سارين جا آبادگار اڳ ۾ ئي پاسڪو جي زيادتين مان چيلهه سڌي ڪري نه سگهيا هئا ته مٿان وري هن مهل تي پاڻيءَ جي ايتري کوٽ سندن ايندڙ فصل کي به داءُ تي لڳائي ڇڏيو. هڪ پاسي سنڌ ۾ خريف جي فصلن لاءِ پاڻي دستياب نه هو ته ٻئي پاسي تربيلا ۾ پاڻي ڪٺو ٿي ڪيو ويو. اي اين جي عباسي جي ٽيڪنيڪل ڪميٽي رپورٽ ۾ اڳي ئي اها نشاندهي ڪئي وئي آهي ته ڊيمن ۽ لنڪ ڪئنالن جي ريگيوليشن جو ڪو مڪينزم موجود ناهي، تنهن ڪري واپڊا مرضيءَ جو مالڪ آهي، جڏهن وڻيس جيترو پاڻي وهائي ۽ جيترو روڪي ڇڏي. اهو ئي سبب آهي جو تريبلا ۽ چشما ۾ پاڻي گڏ ڪرڻ کان سواءِ تونسا-پنجند ۾ به پاڻي وهايو ٿو وڃي.

ڊيمن جي ريگيوليشن جو نظام نه هجڻ جو چٽو ثبوت هي آهي ته جهلم ندي جنهن جي مٿان منگلا ڊيم ٺهيل آهي، ان ۾ پهرين چاڙهه اچي ٿو، جنهن جو پاڻي منگلا ۾ پنجاب جي استعمال لاءِ ڪٺو ڪيو وڃي ٿو. هي اهو وقت هوندو آهي، جڏهن سنڌ ۾ خريف جي پوکائي ٿي رهي هوندي آهي.  اصولي طور جيڪڏهن ملڪ اندر پاڻيءَ جي سمورن وسيلن کي هڪ مربوط نظام هيٺ ڏنو وڃي ته پوءِ تربيلا مان پاڻي نه اچڻ جي صورت ۾ خود منگلا ڊيم مان سنڌ کي پاڻي ملڻ گهرجي، پر ان جي ابتڙ اتي پاڻي جمع ڪيو وڃي ٿو، جيڪو صرف پنجاب صوبي لاءِ مخصوص آهي.

1991ع واري پاڻي ٺاهه ۾ هر ڏهن ڏينهن لاءِ بئراجن ۽ ڪينالن ۾ پاڻيءَ جي وهڪري جو مقدار طئي ڪيل آهي. جيڪڏهن پاڻي ٺاهه ۾ ڏنل وهڪرن کان وڌيڪ اچي وڃي ته پوءِ ان جي  ورهاست جو به فارمولو ڏنل آهي. هاڻي سوال اهو آهي ته اهو ساڳيو فارمولو کوٽ جي صورتحال ۾ ڇو نٿو لاڳو ٿئي ۽ ان لاءِ تاريخي وهڪرن وارا انگ اکر ڇو ٿا ورتا وڃن. ان جو واحد ڪارڻ اهو آهي ته تاريخي وهڪرن جي انگن اکرن ۾  پنجاب کي فائدو آهي. گذريل سال به 1991ع واري ٺاهه تي عمل نه ٿيڻ سبب سنڌ کي ڏيڍ ملين ايڪڙ فوٽ پاڻي گهٽ ۽ پنجاب کي منو ملين ايڪڙ فوٽ پاڻي وڌيڪ مليو، تنهن ڪري 82-1977ع واري تاريخي وهڪري جي بنياد تي کوٽ واري حالت ۾ پاڻيءَ جي ورهاست سان سنڌ کي نقصان  ئي ٿيڻو آهي. اها خود 91ع واري ٺاهه جي ڀڃڪڙي آهي. بدقسمتيءَ سان اها روايت به 1994ع ۾ پيپلز پارٽيءَ جي حڪومت وڌي، جنهن کي مشرف جي دور ۾ قانون واري وزارت به غير قانوني قرار ڏئي چڪي آهي، پر ان جي باوجود 1991ع واري ٺاهه مطابق پاڻي ورهاست تي عمل نه پيو ڪيو وڃي.

25 هين جون تي ڪراچيءَ ۾ صدر آصف علي زرداريءَ جي صدارت هيٺ ٿيل اجلاس ۾ اهو فيصلو ڪيو ويو ته تونسا-پنجند جو وهڪرو گهٽائي سنڌ ۾ پاڻيءَ جي صورتحال کي بهتر بنايو وڃي. پيپلز پارٽي جي وزيرن ان تي بيان جاري ڪرڻ شروع ڪيا ته آصف زرداريءَ سنڌ جي پاڻيءَ جو مسئلو حل ڪرائي ڇڏيو آهي. پيپلز پارٽيءَ جا وزير يا ته پاڻ سادا آهن يا وري سنڌ کي عقل کان وانجهو سمجهن ٿا. صرف ٻن ڏينهن اندر اها ڳالهه وائکي ٿي وئي ته ملڪ جي پاڻيءَ واري ڪامورا شاهي صدر صاحب جي حڪم کي هڪ پاسي رکندي ڊيمن ۾ پاڻيءَ جو ذخيرو جاري رکيو ۽ تونسا-پنجند لنڪ ڪئنال جو وهڪرو به ٻيهر وڌائي ڇڏيو. ويتر ان سڄي معاملي کي ابتو رنگ ڏئي پنجاب اسيمبليءَ ۾ ٻائيتال مچايو ويو. پنجاب اسيمبليءَ ۾ چوريءَ مٿان سينا زوري ڪندڙ اسيمبلي ميمبرن جيڪي تقريرون ڪيون، انهن واضح ڪري ڇڏيو ته پنجاب اسيمبليءَ جي ميمبرن کان سنڌ کي پاڻيءَ جو رڳو پنهنجو جائز حصو گهرڻ به برداشت نٿو ٿئي.

هڪ ڳالهه جنهن سان بنيادي اختلاف ڪري سگهجي ٿو، سا آهي صدر صاحب جو ذاتي طور ان معاملي ۾ ڪردار ادا ڪرڻ. اصولي طور اهو ڪم  ادارن جو آهي ۽ ارسا کي اهو مينڊيٽ حاصل آهي ته اها 1991ع واري ٺاهه هيٺ صوبن ۾ پاڻيءَ جي ورهاست کي يقيني بڻائي. جيڪڏهن ارسا پنهنجو ڪردار ادا ڪرڻ ۾ ناڪام وڃي ٿي ته اصولن ۽ ضابطن موجب ارسا ۾ ويٺل ذميوار عملدارن مٿان ضابطي هيٺ قدم کڻڻ گهرجي، نه ڪي معاملو صدر صاحب وٽ پهچائجي. جيڪڏهن ارسا ان تڪرار کي نٿي نبيري سگهي ته پوءِ اهو گڏيل مفادن واري ڪائونسل وٽ وڃڻ گهرجي، پر بدقسمتيءَ سان پيپلز پارٽي حڪومت ڏيڍ سال گذرڻ جي باوجود گڏيل مفادن واري ڪائونسل کي بحال نه ڪري سگهي آهي، جيڪا نه رڳو آئيني گهرج آهي، پر اهو خود ماضيءَ ۾ پيپلز پارٽيءَ جو هڪ مطالبو پڻ رهيو آهي. ان صورتحال ۾ گڏيل مفادن واري ڪائونسل يا ڪابينا ۾ معاملي جو حل ڳولڻ بجاءِ جڏهن صدر صاحب کي سڌا حڪم جاري ڪرڻا پيا ته پنجاب کي دانهن ڪرڻ جو ڄڻ ته وجهه ملي ويو. بنيادي ڳالهه هيءَ آهي ته جيستائين ادارا فعال نه ٿيندا ۽ آئيني گهرجن هيٺ ڪردار ادا نه ڪندا، تيستائين صدر صاحب جي حڪمن سان معاملا ٺيڪ نه ٿي سگهندا. مثال طور کڻي اهو مڃجي به ته صدر صاحب جي مداخلت سان مسئلو جزوي طور ۽ وقتي طور حل ٿي به وڃي ته به جيڪڏهن ٻه چار هفتا بعد وري اهڙي صورتحال پيدا ٿئي ته پوءِ ڇا ڪبو؟ يعني پوءِ وري ايوان صدر کي ساڳي قسم جو جرڳو ڪوٺائڻو پوندو، تنهن ڪري اها ائپروچ غلط آهي. ماضيءَ ۾ صدر مشرف مالياتي ايوارڊ واري مسئلي تي ساڳيو طريقو اختيار ڪيو، جنهن جو نقصان اڃا تائين ڀوڳجي پيو.

شايد پيپلز پارٽيءَ کي اها ڳالهه بعد ۾ سمجهه ۾ آئي، جڏهن اهو چيو ويو ته ارسا اهڙو فيصلو اڳي ئي ڪري چڪي هئي ۽ اهو رڳو صدر صاحب جي اڳيان پيش ڪيو ويو. جيڪڏهن اها ڳالهه صحيح آهي ته پوءِ پ پ پ جي وزيرن کي پهرين ڏينهن اهي بيان نه ڏيڻ گهرجن ها ته صدر صاحب پاڻ ويهي سنڌ جي پاڻيءَ جو مسئلو حل ڪرائي ڇڏيو آهي ۽ جيڪڏهن اها ڳالهه صحيح آهي ته پوءِ ارسا جي ڪردار تي سوال اٿاري سگهجن ٿا. ٻئي ڏينهن اسيمبليءَ ۾ سنڌ جي آبپاشيءَ واري وزير گريٽر ٿل ڪئنال جي مخالفت نه ڪرڻ بابت عجيب و غريب دليل ڏئي سنڌ جي ماڻهن کي اچرج ۾ وجهي ڇڏيو. گريٽر ٿل ڪئنال 1991ع جي ٺاهه وقت، ڏهاڪي وار پاڻيءَ جي وهڪري واري جدول ۾ پنجاب پاران زوريءَ داخل ڪيو ويو. اها جدول 1977ع کان 1982ع دوران پاڻيءَ جي وهڪرن کي نظر ۾ رکندي ٺاهي وئي هئي. ان عرصي ۾ گريٽر ٿل ڪئنال جوڪو به وجود نه هئو، پر پنجاب ان جي وهڪرن کي زبردستي ان جدول جو حصو بنائي ڇڏيو. گريٽر ٿل ڪئنال جي دستاويزن موجب ان رٿا ۾ 246 ميل ڊگهو مکيه واهه کوٽڻو آهي، جنهن مان 1230 ميلن جون ڊسٽريبيوٽريز ۽ مائينرس ۽ 1475 ميل جي وڏي ڊيگهه جا واٽر ڪورس نڪرڻا آهن.

ڪئنال وارو منصوبو سنڌ جي شديد مخالفت جي باوجود مشرف دور ۾ زبردستي شروع ڪرايو ويو، جيڪو مڪمل ٿيڻ تي سنڌوءَ مان 1.87 ملين ايڪڙ فوٽ پاڻي کڻندو. سنڌ ۾ هن منصوبي خلاف شديد ردِعمل ٿيو ۽ سڄي سنڌ ۾ ان مسئلي تي هڪ تحريڪ شروع ڪئي وئي. پيپلز پارٽي ان تحريڪ ۾ تڏهوڪي مخالف ڌر جي حيثيت ۾ اڳڀرو ٿي بهرو ورتو ۽ سيد قائم علي شاهه ته اينٽي گريٽر ڪئنال ڪميٽيءَ جو سربراهه به بنيو (۽ اڃا تائين اها ڪميٽي ختم نه ٿيڻ سبب ان جو سربراهه آهي). پر پنهنجي روايت کي پاڻي ڏيندي پيپلز پارٽي، حڪومت ۾ ايندي شرط نه رڳو ان تحريڪ کان منهن موڙي ڇڏيو، بلڪه ان رٿا لاءِ رقمون به رکيون ويون. سنڌ جي آبپاشيءَ واري وزير پيپلز پارٽيءَ جي ان پوزيشن جي دفاع ڪرڻ لاءِ عجيب دليل ڏنو آهي ته هاڻي حڪومت ان رٿا تي 8 ارب رپيا خرچ ڪري چڪي آهي، سو ڪهڙي منهن سان چئون ته اها رٿا بند ڪريو! آبپاشيءَ واري وزير جي ان دليل کي ڪير به تسليم نٿو ڪري سگهي. بينظير ڀٽو صاحبه جي ٻئي حڪومتي دور ۾ ڪيٽي بندر لاءِ هڪ جامع رٿا جو اعلان ٿيو هو. ان رٿا مطابق ڪيٽي بندر وٽ پورٽ ٺهڻو هو ۽ گورڊن وو ٿر جي ڪوئلي جي شروعاتي اسٽڊيز لاءِ سنڌ ڪول اٿارٽي وٽ 125 ملين ڊالرز به جمع ڪرايا هئا. ان رٿا هيٺ ڄامشورو کان ڪيٽي بندر تائين 220 ڪلو واٽ جي پاور ٽرانسميشن لائن به وڇائڻي هئي ۽ ڪوئلي کي ڪيٽي بندر تائين پهچائڻ لاءِ ريلوي لائين وڇائڻ جو به منصوبو هئو. ان رٿا کي به جڏهن نواز شريف جي ٻي حڪومت اچي ختم ڪيو ته ان تي به قومي ناڻي مان اربين رپيا خرچ ٿي چڪا هئا. ڇا ان وقت ڪنهن پنجاب مان اٿي بيهي چيو ته ان رٿا تي هيترا ارب رپيا خرچ  ٿي چڪا آهن، تنهن ڪري ان کي اڌ ۾ ختم نه ڪيو وڃي؟ ڇا اهي پئسا قومي ناڻي مان خرچ نه ڪيا ويا هئا. حيرت جي ڳالهه اها آهي ته قومي ناڻي سان محبت جو اهو شديد اظهار رڳو سنڌ دشمن منصوبن وقت ئي نظر اچي ٿو. ساڳي طرح اهو به سوال ڪري سگهجي ٿو ته گريٽر ٿل ڪئنال مڪمل ٿيڻ بعد جڏهن پاڻيءَ جو ايڏو مقدار ان ۾ وهڻ کانپوءِ سنڌ ۾ زرعي پاڻيءَ جي جيڪا کوٽ ٿيندي ۽ ان جي ڪري ايندڙ سالن ۾ اربين رپين جو جيڪو نقصان سنڌ ۽ پاڪستان جي ناڻي کي ٿيندو، ان جو ڪنهن کي احساس ڇو نه ٿو ٿئي؟ گريٽر ٿل ڪئنال جي شروعاتي ڪٿيل رقم 30-ارب رپيا هئي، جيڪا هينئر تائين وڌي 40-ارب رپين تائين پهچي چڪي هوندي. ان لحاظ کان 8-ارب رپيا ان رٿا جي ڪل لاڳت جو 20 سيڪڙو مس بنجي ٿو. جيڪڏهن مسئلو 8-ارب رپين جو خرچ آهي ته سنڌ جي هن سال واري 75 ارب رپين جي بجيٽ مان حڪومت  اهي 8 ارب رپيا پنجاب سرڪار کي ڀري ڏئي يا کڻي سنڌ جي ماڻهن کي چندي جي اپيل ڪري. سنڌ جا ماڻهو ان رٿا کي سنڌ جو پاڻي ڀنگ لاءِ اغوا ٿيل تصور ڪري 8 ارب رپيا ڀري ڏين ته جيئن قومي ناڻيءَ جي ان عظيم نقصان وارو مسئلو به حل ٿي وڃي. ٻي ڳالهه ته جيڪڏهن آبپاشي وزير جي ان دليل کي مڃي ڇڏجي ته پوءِ پنجاب کي اهو حق ڏيڻو پوندو ته اهو ڪالاباغ ڊيم سميت جنهن به تڪراري رٿا تي اٺ ڏهه ارب رپيا لڳائي ڇڏي ته ان تي ڪو به اعتراض نه واربو. ڪهڙي خبر ته سڀاڻي پنجاب اهو ثابت ڪري ويهي ته ان اکوڙي ڊيم ۽ منڊا ڊيم تي ڏهه ارب رپيا خرچ ڪري چڪو آهي، تنهن ڪري اهي به ٺهڻ گهرجن. هاڻي ڀلا ساڳي دليل هيٺ جيڪڏهن سڀاڻي هندستان چوي ته اسان ڪشن گنگا پراجيڪٽ تي هيترا ارب خرچ ڪري چڪا آهيون ته ڇا اسان ان رٿا خلاف پنهنجي موقف تان هٿ کڻي وينداسين؟ سوال اهو ٿو پيدا ٿئي ته پيپلز پارٽي حڪومت به ماضي جي حڪومتن جيان پاڻيءَ واري معاملي تي اها ساڳي روش جاري رکندي يا مخالف ڌر واري دور ۾ سنڌ جي ماڻهن سان ان مسئلي تي ڪيل واعدن ۽ مطالبن پاسي به ڪو ڌيان ڏيندي؟ سنڌ حڪومت کي گهرجي ته پاڻيءَ واري مسئلي کي ايڊهاڪ بنيادن تي گهلڻ بجاءِ ان مسئلي جو ڪو مڪمل حل ڪڍي. ان ڏس ۾ هيٺان ڪم هيءَ حڪومت ڪري سگهي ٿي ۽ وفاقي حڪومت اڳيان پنهنجو اصولي موقف چٽن لفظن ۾ رکي سگهي ٿي.

·  انڊس رور سسٽم اٿارٽي (ارسا) 1991ع واري ٺاهه جي نتيجي ۾ وجود ۾ آئي ۽ ان جو بنيادي ڪردار ملڪ اندر 1991ع واري پاڻي ٺاهه هيٺ پاڻيءَ جي ورهاست کي يقيني بنائڻ آهي. جيڪڏهن 1991ع واري ٺاهه تي عمل نٿو ٿئي، ته پوءِ ارسا جي پنهنجي وجود جو ڪو به اصولي ۽ اخلاقي جواز نٿو رهي، تنهن ڪري ارسا جي ڪردار کي چڱيءَ ريت ڏٺو وڃي. ان لاءِ دنيا ۾ پاڻيءَ جي مامرن تي عالمي ساک رکندڙ ڪنهن اداري کان ارسا جي گذريل 19 سالن جي ڪردار جي اڻ ڌري پرفارمنس آڊٽ ڪرائي اهو طئي ڪيو وڃي ته ڇا هيءُ ادارو پنهنجو اڻ ڌريو ڪردار ادا ڪري سگهيو آهي يا واپڊا جيان ڪنهن هڪ صوبي جي مفادن جي نگهباني ڪندو رهيو آهي؟

·  1991ع واري ٺاهه تي اعتراضن جي باوجود اها حقيقت آهي ته ان کي آئيني حيثيت حاصل آهي. ان کان پوءِ 1994ع واري وزارتي فارمولي ۽ 2003ع واري ٽه رخي فارمولي جي ڪا به آئيني ۽ قانوني حيثيت ناهي. انهن کي بنا دير ڪالعدم قرار ڏئي پاڻيءَ جي ورهاست پاڻي ٺاهه موجب يقيني بنائي وڃي.

·  سنڌ حڪومت پاڻيءَ جي حق بابت آبپاشي کاتي جي ڪامورا شاهيءَ تي نه ڀاڙي، جنهن گذريل حڪومتن جي دور ۾ سنڌ جي مفادن بجاءِ وقت جي حڪمرانن جي تعبيداري ڪندي ڪرسيون بچائڻ لاءِ سنڌ جي پاڻيءَ جو سودو ڪيو آهي. اها ساڳي ڪامورا شاهي سنڌ اندر پاڻيءَ جي چوري ۽ ناجائز وڪري جي ڪاروبار ۾ ملوث آهي، ان ڪري سنڌ ۾ پاڻيءَ جي مسئلي کي مجموعي طور نظر هيٺ رکڻ لاءِ پاڻي ماهرن، آبادگارن ۽ سول سوسائيٽي جي نمائندن تي ٻڌل هڪ اڻ ڌري ڪميٽي قائم ڪري. جيڪڏهن پ پ حڪومت کي پاڻيءَ واري معاملي تي ڪو سنجيده ڪردار ادا ڪرڻو آهي ته پوءِ پاڻي وارن معاملن کي شفاف بنائڻ لاءِ ان نوعيت جا غير روايتي قدم کڻي.

·  پاڻيءَ سان لاڳاپيل تڪراري رٿائن 1991ع جي ٺاهه تي عمل کي يقيني بنائڻ ۽ 1994ع ۽ 2003ع وارا فارمولا هميشه لاءِ ختم ڪرائڻ لاءِ ڪائونسل آف ڪامن انٽريسٽ جي جوڙجڪ ڪرڻ لاءِ وفاقي حڪومت کان باضابطه گهر ڪئي وڃي ۽ ضرورت پوي ته سنڌ اسيمبليءَ مان ان لاءِ ٺهراءُ به منظور ڪرائي. وفاقي حڪومت تي دٻاءُ وڌو وڃي.

·  19 سالن دوران ارسا جي غلط فيصلن سبب سنڌ کي پاڻيءَ جي شيئر جي حوالي سان ٿيل نقصان جي مڪمل رپورٽ تيار ڪري عوام اڳيان پڌري ڪئي وڃي. ڀلي ان جي عيوض سنڌ کي هڪ رپيو به نه ملي، پر تڏهن به گهٽ ۾ گهٽ تاريخ جو رڪارڊ ته درست ڪري سگهبو.

·  سنڌ حڪومت سنڌ جي عوام کي پاڻيءَ بابت ڄاڻ ڏيڻ لاءِ روزانو ويب سائيٽ ۽ ميڊيا پڌراين وسيلي هر بيراج ۽ ڪئنال جي وهڪرن جا انگ اکر جاري ڪري ته جيئن سنڌ جا ماڻهو اهو ڄاڻي سگهن ته 1991ع ٺاهه موجب سنڌ ۽ ٻين صوبن جي واهن ۾ ڪيترو پاڻي وڃڻو هو ۽ دراصل ڪنهن کي ڪيترو پاڻي فراهم ڪيو ويو. اهي انگ اکر روزاني بنيادن تي عوام تائين پهچائي ته به عوام کي پنهنجي راءِ قائم ڪرڻ ۾ مدد ملي سگهندي.

اهي ڪجهه قدم کڻڻ سان پيپلز پارٽي حڪومت پاڻيءَ واري معاملي جي حوالي سان سنڌ ۾ پنهنجو اميج به بهتر ڪري سگهندي ۽ سنڌ جي پاڻيءَ واري حق جي حوالي سان هڪ ساراهه جوڳو ڪردار به ادا ڪري سگهندي. پاڻيءَ وارو مسئلو غير معمولي اهميت وارو آهي، تنهن ڪري پ پ حڪومت کي سنڌي عوام جي نمائندگيءَ جو حق ادا ڪرڻ لاءِ غير معمولي جرئت ۽ ڪمٽمينٽ جو مظاهرو ڪرڻو پوندو.