• </* Theme Name: Twenty Ten Theme URI: http://wordpress.org/ Description: The 2010 theme for WordPress is stylish, customizable, simple, and readable -- make it yours with a custom menu, header image, and background. Twenty Ten supports six widgetized areas (two in the sidebar, four in the footer) and featured images (thumbnails for gallery posts and custom header images for posts and pages). It includes stylesheets for print and the admin Visual Editor, special styles for posts in the "Asides" and "Gallery" categories, and has an optional one-column page template that removes the sidebar. Author: the WordPress team Version: 1.3 License: GNU General Public License License URI: license.txt Tags: black, blue, white, two-columns, fixed-width, custom-header, custom-background, threaded-comments, sticky-post, translation-ready, microformats, rtl-language-support, editor-style, custom-menu */ /* =Reset default browser CSS. Based on work by Eric Meyer: http://meyerweb.com/eric/tools/css/reset/index.html -------------------------------------------------------------- */ html, body, div, span, applet, object, iframe, h1, h2, h3, h4, h5, h6, p, blockquote, pre, a, abbr, acronym, address, big, cite, code, del, dfn, em, font, img, ins, kbd, q, s, samp, small, strike, strong, sub, sup, tt, var, b, u, i, center, dl, dt, dd, ol, ul, li, fieldset, form, label, legend, table, caption, tbody, tfoot, thead, tr, th, td { background: transparent; border: 0; margin: 0; padding: 0; vertical-align: baseline; } body { line-height: 1; } h1, h2, h3, h4, h5, h6 { clear: both; font-weight: normal; } ol, ul { list-style: none; } blockquote { quotes: none; } blockquote:before, blockquote:after { content: ''; content: none; } del { text-decoration: line-through; } /* tables still need 'cellspacing="0"' in the markup */ table { border-collapse: collapse; border-spacing: 0; } a img { border: none; } /* =Layout -------------------------------------------------------------- */ /* LAYOUT: Two columns DESCRIPTION: Two-column fixed layout with one sidebar right of content */ #container { float: left; margin: 0 -240px 0 0; width: 100%; } #content { margin: 0 280px 0 20px; } #primary, #secondary { float: right; overflow: hidden; width: 220px; } #secondary { clear: right; } #footer { clear: both; width: 100%; } /* LAYOUT: One column, no sidebar DESCRIPTION: One centered column with no sidebar */ .one-column #content { margin: 0 auto; width: 640px; } /* LAYOUT: Full width, no sidebar DESCRIPTION: Full width content with no sidebar; used for attachment pages */ .single-attachment #content { margin: 0 auto; width: 900px; } /* =Fonts -------------------------------------------------------------- */ body, input, textarea, .page-title span, .pingback a.url { font-family: MB Khursheed, Georgia, "Bitstream Charter", serif; } h3#comments-title, h3#reply-title, #access .menu, #access div.menu ul, #cancel-comment-reply-link, .form-allowed-tags, #site-info, #site-title, #wp-calendar, .comment-meta, .comment-body tr th, .comment-body thead th, .entry-content label, .entry-content tr th, .entry-content thead th, .entry-meta, .entry-title, .entry-utility, #respond label, .navigation, .page-title, .pingback p, .reply, .widget-title, .wp-caption-text { font-family: MB Khursheed, "Helvetica Neue", Arial, Helvetica, "Nimbus Sans L", sans-serif; } input[type=submit] { font-family: MB Khursheed, "Helvetica Neue", Arial, Helvetica, "Nimbus Sans L", sans-serif; } pre { font-family: MB Khursheed, "Courier 10 Pitch", Courier, monospace; } code { font-family: MB Khursheed, Monaco, Consolas, "Andale Mono", "DejaVu Sans Mono", monospace; } /* =Structure -------------------------------------------------------------- */ /* The main theme structure */ #access .menu-header, div.menu, #colophon, #branding, #main, #wrapper { margin: 0 auto; width: 940px; } #wrapper { background: #fff; margin-top: 20px; padding: 0 20px; } /* Structure the footer area */ #footer-widget-area { overflow: hidden; } #footer-widget-area .widget-area { float: left; margin-right: 20px; width: 220px; } #footer-widget-area #fourth { margin-right: 0; } #site-info { float: left; font-size: 14px; font-weight: bold; width: 700px; } #site-generator { float: right; width: 220px; } /* =Global Elements -------------------------------------------------------------- */ /* Main global 'theme' and typographic styles */ body { background: #f1f1f1; } body, input, textarea { color: #666; font-size: 12px; line-height: 18px; } hr { background-color: #e7e7e7; border: 0; clear: both; height: 1px; margin-bottom: 18px; } /* Text elements */ p { margin-bottom: 18px; text-align:justify; } ul { list-style: square; margin: 0 0 18px 1.5em; } ol { list-style: decimal; margin: 0 0 18px 1.5em; } ol ol { list-style: upper-alpha; } ol ol ol { list-style: lower-roman; } ol ol ol ol { list-style: lower-alpha; } ul ul, ol ol, ul ol, ol ul { margin-bottom: 0; } dl { margin: 0 0 24px 0; } dt { font-weight: bold; } dd { margin-bottom: 18px; } strong { font-weight: bold; } cite, em, i { font-style: italic; } big { font-size: 131.25%; } ins { background: #ffc; text-decoration: none; } blockquote { font-style: italic; padding: 0 3em; } blockquote cite, blockquote em, blockquote i { font-style: normal; } pre { background: #f7f7f7; color: #222; line-height: 18px; margin-bottom: 18px; overflow: auto; padding: 1.5em; } abbr, acronym { border-bottom: 1px dotted #666; cursor: help; } sup, sub { height: 0; line-height: 1; position: relative; vertical-align: baseline; } sup { bottom: 1ex; } sub { top: .5ex; } input[type="text"], textarea { background: #f9f9f9; border: 1px solid #ccc; box-shadow: inset 1px 1px 1px rgba(0,0,0,0.1); -moz-box-shadow: inset 1px 1px 1px rgba(0,0,0,0.1); -webkit-box-shadow: inset 1px 1px 1px rgba(0,0,0,0.1); padding: 2px; } a:link { color: #0066cc; } a:visited { color: #743399; } a:active, a:hover { color: #ff4b33; } /* Text meant only for screen readers */ .screen-reader-text { position: absolute; left: -9000px; } /* =Header -------------------------------------------------------------- */ #header { padding: 30px 0 0 0; } #site-title { float: left; font-size: 30px; line-height: 36px; margin: 0 0 18px 0; width: 700px; } #site-title a { color: #000; font-weight: bold; text-decoration: none; } #site-description { clear: right; float: right; font-style: italic; margin: 15px 0 18px 0; width: 220px; } /* This is the custom header image */ #branding img { border-top: 4px solid #000; border-bottom: 1px solid #000; display: block; float: left; } /* =Menu -------------------------------------------------------------- */ #access { background: #000; display: block; float: left; margin: 0 auto; width: 940px; } #access .menu-header, div.menu { font-size: 13px; margin-left: 12px; width: 928px; } #access .menu-header ul, div.menu ul { list-style: none; margin: 0; } #access .menu-header li, div.menu li { float: left; position: relative; } #access a { color: #aaa; display: block; line-height: 38px; padding: 0 10px; text-decoration: none; } #access ul ul { box-shadow: 0px 3px 3px rgba(0,0,0,0.2); -moz-box-shadow: 0px 3px 3px rgba(0,0,0,0.2); -webkit-box-shadow: 0px 3px 3px rgba(0,0,0,0.2); display: none; position: absolute; top: 38px; left: 0; float: left; width: 180px; z-index: 99999; } #access ul ul li { min-width: 180px; } #access ul ul ul { left: 100%; top: 0; } #access ul ul a { background: #333; line-height: 1em; padding: 10px; width: 160px; height: auto; } #access li:hover > a, #access ul ul :hover > a { background: #333; color: #fff; } #access ul li:hover > ul { display: block; } #access ul li.current_page_item > a, #access ul li.current-menu-ancestor > a, #access ul li.current-menu-item > a, #access ul li.current-menu-parent > a { color: #fff; } * html #access ul li.current_page_item a, * html #access ul li.current-menu-ancestor a, * html #access ul li.current-menu-item a, * html #access ul li.current-menu-parent a, * html #access ul li a:hover { color: #fff; } /* =Content -------------------------------------------------------------- */ #main { clear: both; overflow: hidden; padding: 40px 0 0 0; } #content { margin-bottom: 36px; } #content, #content input, #content textarea { color: #333; font-size: 16px; line-height: 24px; } #content p, #content ul, #content ol, #content dd, #content pre, #content hr { margin-bottom: 24px; } #content ul ul, #content ol ol, #content ul ol, #content ol ul { margin-bottom: 0; } #content pre, #content kbd, #content tt, #content var { font-size: 15px; line-height: 21px; } #content code { font-size: 13px; } #content dt, #content th { color: #000; } #content h1, #content h2, #content h3, #content h4, #content h5, #content h6 { color: #000; line-height: 1.5em; margin: 0 0 20px 0; } #content table { border: 1px solid #e7e7e7; margin: 0 -1px 24px 0; text-align: left; width: 100%; } #content tr th, #content thead th { color: #888; font-size: 12px; font-weight: bold; line-height: 18px; padding: 9px 24px; } #content tr td { border-top: 1px solid #e7e7e7; padding: 6px 24px; } #content tr.odd td { background: #f2f7fc; } .hentry { margin: 0 0 48px 0; } .home .sticky { background: #f2f7fc; border-top: 4px solid #000; margin-left: -20px; margin-right: -20px; padding: 18px 20px; } .single .hentry { margin: 0 0 36px 0; } .page-title { color: #000; font-size: 14px; font-weight: bold; margin: 0 0 36px 0; } .page-title span { color: #333; font-size: 16px; font-style: italic; font-weight: normal; } .page-title a:link, .page-title a:visited { color: #888; text-decoration: none; } .page-title a:active, .page-title a:hover { color: #ff4b33; } #content .entry-title { color: #000; font-size: 21px; font-weight: bold; line-height: 1.3em; margin-bottom: 0; } .entry-title a:link, .entry-title a:visited { color: #000; text-decoration: none; } .entry-title a:active, .entry-title a:hover { color: #ff4b33; } .entry-meta { color: #888; font-size: 12px; } .entry-meta abbr, .entry-utility abbr { border: none; } .entry-meta abbr:hover, .entry-utility abbr:hover { border-bottom: 1px dotted #666; } .entry-content, .entry-summary { clear: both; padding: 12px 0 0 0; } #content .entry-summary p:last-child { margin-bottom: 12px; } .entry-content fieldset { border: 1px solid #e7e7e7; margin: 0 0 24px 0; padding: 24px; } .entry-content fieldset legend { background: #fff; color: #000; font-weight: bold; padding: 0 24px; } .entry-content input { margin: 0 0 24px 0; } .entry-content input.file, .entry-content input.button { margin-right: 24px; } .entry-content label { color: #888; font-size: 12px; } .entry-content select { margin: 0 0 24px 0; } .entry-content sup, .entry-content sub { font-size: 10px; } .entry-content blockquote.left { float: left; margin-left: 0; margin-right: 24px; text-align: right; width: 33%; } .entry-content blockquote.right { float: right; margin-left: 24px; margin-right: 0; text-align: left; width: 33%; } .page-link { clear: both; color: #000; font-weight: bold; margin: 0 0 22px 0; word-spacing: 0.5em; } .page-link a:link, .page-link a:visited { background: #f1f1f1; color: #333; font-weight: normal; padding: 0.5em 0.75em; text-decoration: none; } .home .sticky .page-link a { background: #d9e8f7; } .page-link a:active, .page-link a:hover { color: #ff4b33; } body.page .edit-link { clear: both; display: block; } #entry-author-info { background: #f2f7fc; border-top: 4px solid #000; clear: both; font-size: 14px; line-height: 20px; margin: 24px 0; overflow: hidden; padding: 18px 20px; } #entry-author-info #author-avatar { background: #fff; border: 1px solid #e7e7e7; float: left; height: 60px; margin: 0 -104px 0 0; padding: 11px; } #entry-author-info #author-description { float: left; margin: 0 0 0 104px; } #entry-author-info h2 { color: #000; font-size: 100%; font-weight: bold; margin-bottom: 0; } .entry-utility { clear: both; color: #888; font-size: 12px; line-height: 18px; } .entry-meta a, .entry-utility a { color: #888; } .entry-meta a:hover, .entry-utility a:hover { color: #ff4b33; } #content .video-player { padding: 0; } /* =Asides -------------------------------------------------------------- */ .home #content .format-aside p, .home #content .category-asides p { font-size: 14px; line-height: 20px; margin-bottom: 10px; margin-top: 0; } .home .hentry.format-aside, .home .hentry.category-asides { padding: 0; } .home #content .format-aside .entry-content, .home #content .category-asides .entry-content { padding-top: 0; } /* =Gallery listing -------------------------------------------------------------- */ .format-gallery .size-thumbnail img, .category-gallery .size-thumbnail img { border: 10px solid #f1f1f1; margin-bottom: 0; } .format-gallery .gallery-thumb, .category-gallery .gallery-thumb { float: left; margin-right: 20px; margin-top: -4px; } .home #content .format-gallery .entry-utility, .home #content .category-gallery .entry-utility { padding-top: 4px; } /* =Attachment pages -------------------------------------------------------------- */ .attachment .entry-content .entry-caption { font-size: 140%; margin-top: 24px; } .attachment .entry-content .nav-previous a:before { content: '\21900a0'; } .attachment .entry-content .nav-next a:after { content: '0a0\2192'; } /* =Images -------------------------------------------------------------- */ /* Resize images to fit the main content area. - Applies only to images uploaded via WordPress by targeting size-* classes. - Other images will be left alone. Use "size-auto" class to apply to other images. */ img.size-auto, img.size-full, img.size-large, img.size-medium, .attachment img { max-width: 100%; /* When images are too wide for containing element, force them to fit. */ height: auto; /* Override height to match resized width for correct aspect ratio. */ } .alignleft, img.alignleft { display: inline; float: left; margin-right: 24px; margin-top: 4px; } .alignright, img.alignright { display: inline; float: right; margin-left: 24px; margin-top: 4px; } .aligncenter, img.aligncenter { clear: both; display: block; margin-left: auto; margin-right: auto; } img.alignleft, img.alignright, img.aligncenter { margin-bottom: 12px; } .wp-caption { background: #f1f1f1; line-height: 18px; margin-bottom: 20px; max-width: 632px !important; /* prevent too-wide images from breaking layout */ padding: 4px; text-align: center; } .wp-caption img { margin: 5px 5px 0; } .wp-caption p.wp-caption-text { color: #888; font-size: 12px; margin: 5px; } .wp-smiley { margin: 0; } .gallery { margin: 0 auto 18px; } .gallery .gallery-item { float: left; margin-top: 0; text-align: center; width: 33%; } .gallery-columns-2 .gallery-item { width: 50%; } .gallery-columns-4 .gallery-item { width: 25%; } .gallery img { border: 2px solid #cfcfcf; } .gallery-columns-2 .attachment-medium { max-width: 92%; height: auto; } .gallery-columns-4 .attachment-thumbnail { max-width: 84%; height: auto; } .gallery .gallery-caption { color: #888; font-size: 12px; margin: 0 0 12px; } .gallery dl { margin: 0; } .gallery img { border: 10px solid #f1f1f1; } .gallery br+br { display: none; } #content .attachment img {/* single attachment images should be centered */ display: block; margin: 0 auto; } /* =Navigation -------------------------------------------------------------- */ .navigation { color: #888; font-size: 12px; line-height: 18px; overflow: hidden; } .navigation a:link, .navigation a:visited { color: #888; text-decoration: none; } .navigation a:active, .navigation a:hover { color: #ff4b33; } .nav-previous { float: left; width: 50%; } .nav-next { float: right; text-align: right; width: 50%; } #nav-above { margin: 0 0 18px 0; } #nav-above { display: none; } .paged #nav-above, .single #nav-above { display: block; } #nav-below { margin: -18px 0 0 0; } /* =Comments -------------------------------------------------------------- */ #comments { clear: both; } #comments .navigation { padding: 0 0 18px 0; } h3#comments-title, h3#reply-title { color: #000; font-size: 20px; font-weight: bold; margin-bottom: 0; } h3#comments-title { padding: 24px 0; } .commentlist { list-style: none; margin: 0; } .commentlist li.comment { border-bottom: 1px solid #e7e7e7; line-height: 24px; margin: 0 0 24px 0; padding: 0 0 0 56px; position: relative; } .commentlist li:last-child { border-bottom: none; margin-bottom: 0; } #comments .comment-body ul, #comments .comment-body ol { margin-bottom: 18px; } #comments .comment-body p:last-child { margin-bottom: 6px; } #comments .comment-body blockquote p:last-child { margin-bottom: 24px; } .commentlist ol { list-style: decimal; } .commentlist .avatar { position: absolute; top: 4px; left: 0; } .comment-author { } .comment-author cite { color: #000; font-style: normal; font-weight: bold; } .comment-author .says { font-style: italic; } .comment-meta { font-size: 12px; margin: 0 0 18px 0; } .comment-meta a:link, .comment-meta a:visited { color: #888; text-decoration: none; } .comment-meta a:active, .comment-meta a:hover { color: #ff4b33; } .commentlist .even { } .commentlist .bypostauthor { } .reply { font-size: 12px; padding: 0 0 24px 0; } .reply a, a.comment-edit-link { color: #888; } .reply a:hover, a.comment-edit-link:hover { color: #ff4b33; } .commentlist .children { list-style: none; margin: 0; } .commentlist .children li { border: none; margin: 0; } .nopassword, .nocomments { display: none; } #comments .pingback { border-bottom: 1px solid #e7e7e7; margin-bottom: 18px; padding-bottom: 18px; } .commentlist li.comment+li.pingback { margin-top: -6px; } #comments .pingback p { color: #888; display: block; font-size: 12px; line-height: 18px; margin: 0; } #comments .pingback .url { font-size: 13px; font-style: italic; } /* Comments form */ input[type=submit] { color: #333; } #respond { border-top: 1px solid #e7e7e7; margin: 24px 0; overflow: hidden; position: relative; } #respond p { margin: 0; } #respond .comment-notes { margin-bottom: 1em; } .form-allowed-tags { line-height: 1em; } .children #respond { margin: 0 48px 0 0; } h3#reply-title { margin: 18px 0; } #comments-list #respond { margin: 0 0 18px 0; } #comments-list ul #respond { margin: 0; } #cancel-comment-reply-link { font-size: 12px; font-weight: normal; line-height: 18px; } #respond .required { color: #ff4b33; font-weight: bold; } #respond label { color: #888; font-size: 12px; } #respond input { margin: 0 0 9px; width: 98%; } #respond textarea { width: 98%; } #respond .form-allowed-tags { color: #888; font-size: 12px; line-height: 18px; } #respond .form-allowed-tags code { font-size: 11px; } #respond .form-submit { margin: 12px 0; } #respond .form-submit input { font-size: 14px; width: auto; } /* =Widget Areas -------------------------------------------------------------- */ .widget-area ul { list-style: none; margin-left: 0; } .widget-area ul ul { list-style: square; margin-left: 1.3em; } .widget-area select { max-width: 100%; } .widget_search #s {/* This keeps the search inputs in line */ width: 60%; } .widget_search label { display: none; } .widget-container { margin: 0 0 18px 0; } .widget-title { color: #222; font-weight: bold; } .widget-area a:link, .widget-area a:visited { text-decoration: none; } .widget-area a:active, .widget-area a:hover { text-decoration: underline; } .widget-area .entry-meta { font-size: 11px; } #wp_tag_cloud div { line-height: 1.6em; } #wp-calendar { width: 100%; } #wp-calendar caption { color: #222; font-size: 14px; font-weight: bold; padding-bottom: 4px; text-align: left; } #wp-calendar thead { font-size: 11px; } #wp-calendar thead th { } #wp-calendar tbody { color: #aaa; } #wp-calendar tbody td { background: #f5f5f5; border: 1px solid #fff; padding: 3px 0 2px; text-align: center; } #wp-calendar tbody .pad { background: none; } #wp-calendar tfoot #next { text-align: right; } .widget_rss a.rsswidget { color: #000; } .widget_rss a.rsswidget:hover { color: #ff4b33; } .widget_rss .widget-title img { width: 11px; height: 11px; } /* Main sidebars */ #main .widget-area ul { margin-left: 0; padding: 0 20px 0 0; } #main .widget-area ul ul { border: none; margin-left: 1.3em; padding: 0; } #primary { } #secondary { } /* Footer widget areas */ #footer-widget-area { } /* =Footer -------------------------------------------------------------- */ #footer { margin-bottom: 20px; } #colophon { border-top: 4px solid #000; margin-top: -4px; overflow: hidden; padding: 18px 0; } #site-info { font-weight: bold; } #site-info a { color: #000; text-decoration: none; } #site-generator { font-style: italic; position: relative; } #site-generator a { background: url(images/wordpress.png) center left no-repeat; color: #666; display: inline-block; line-height: 16px; padding-left: 20px; text-decoration: none; } #site-generator a:hover { text-decoration: underline; } img#wpstats { display: block; margin: 0 auto 10px; } /* =Mobile Safari ( iPad, iPhone and iPod Touch ) -------------------------------------------------------------- */ pre { -webkit-text-size-adjust: 140%; } code { -webkit-text-size-adjust: 160%; } #access, .entry-meta, .entry-utility, .navigation, .widget-area { -webkit-text-size-adjust: 120%; } #site-description { -webkit-text-size-adjust: none; } /* =Print Style -------------------------------------------------------------- */ @media print { body { background: none !important; } #wrapper { clear: both !important; display: block !important; float: none !important; position: relative !important; } #header { border-bottom: 2pt solid #000; padding-bottom: 18pt; } #colophon { border-top: 2pt solid #000; } #site-title, #site-description { float: none; line-height: 1.4em; margin: 0; padding: 0; } #site-title { font-size: 13pt; } .entry-content { font-size: 14pt; line-height: 1.6em; } .entry-title { font-size: 21pt; } #access, #branding img, #respond, .comment-edit-link, .edit-link, .navigation, .page-link, .widget-area { display: none !important; } #container, #header, #footer { margin: 0; width: 100%; } #content, .one-column #content { margin: 24pt 0 0; width: 100%; } .wp-caption p { font-size: 11pt; } #site-info, #site-generator { float: none; width: auto; } #colophon { width: auto; } img#wpstats { display: none; } #site-generator a { margin: 0; padding: 0; } #entry-author-info { border: 1px solid #e7e7e7; } #main { display: inline; } .home .sticky { border: none; } } /* Theme Name: Twenty Ten */ /* RTL Basics */ body { direction:rtl; unicode-bidi:embed; } /* LAYOUT: Two-Column (Right) DESCRIPTION: Two-column fixed layout with one sidebar right of content */ #container { float: right; margin: 0 0 0 -240px; } #content { margin: 0 20px 36px 280px; } #primary, #secondary { float: left; } #secondary { clear: left; } /* =Fonts -------------------------------------------------------------- */ body, input, textarea, .page-title span, .pingback a.url, h3#comments-title, h3#reply-title, #access .menu, #access div.menu ul, #cancel-comment-reply-link, .form-allowed-tags, #site-info, #site-title, #wp-calendar, .comment-meta, .comment-body tr th, .comment-body thead th, .entry-content label, .entry-content tr th, .entry-content thead th, .entry-meta, .entry-title, .entry-utility, #respond label, .navigation, .page-title, .pingback p, .reply, .widget-title, input[type=submit] { font-family: MB Khursheed, Arial, Tahoma, sans-serif; } /* =Structure -------------------------------------------------------------- */ /* The main theme structure */ #footer-widget-area .widget-area { float: right; margin-left: 20px; margin-right: 0; } #footer-widget-area #fourth { margin-left: 0; } #site-info { float: right; } #site-generator { float: left; } /* =Global Elements -------------------------------------------------------------- */ /* Text elements */ ul, ol { margin: 0 1.5em 18px 0; } blockquote { font-style: normal; } /* Text meant only for screen readers */ .screen-reader-text { left: auto; text-indent:-9000px; overflow:hidden; } /* =Header -------------------------------------------------------------- */ #site-title { float: right; } #site-description { clear: left; float: left; font-style: normal; } #branding img { float: right; } /* =Menu -------------------------------------------------------------- */ #access { float:right; } #access .menu-header, div.menu { margin-right: 12px; margin-left: 0; } #access .menu-header li, div.menu li{ float:right; } #access ul ul { left:auto; right:0; float:right; } #access ul ul ul { left:auto; right:100%; } /* =Content -------------------------------------------------------------- */ #content table { text-align: right; margin: 0 0 24px -1px; } .page-title span { font-style:normal; } .entry-title, .entry-meta { clear: right; float: right; margin-left: 68px; margin-right: 0; } .entry-content input.file, .entry-content input.button { margin-left: 24px; margin-right:0; } .entry-content blockquote.left { float: right; margin-right: 0; margin-left: 24px; text-align: left; } .entry-content blockquote.right { float: left; margin-right: 24px; margin-left: 0; text-align: right; } #entry-author-info #author-avatar { float: right; margin: 0 0 0 -104px; } #entry-author-info #author-description { float: right; margin: 0 104px 0 0; } /* Gallery listing -------------------------------------------------------------- */ .category-gallery .gallery-thumb { float: right; margin-left:20px; margin-right:0; } /* Images -------------------------------------------------------------- */ #content .gallery .gallery-caption { margin-right: 0; } #content .gallery .gallery-item { float: right; } /* =Navigation -------------------------------------------------------------- */ .nav-previous { float: right; } .nav-next { float: left; text-align:left; } /* =Comments -------------------------------------------------------------- */ .commentlist li.comment { padding: 0 56px 0 0; } .commentlist .avatar { right: 0; left: auto; } .comment-author .says, #comments .pingback .url { font-style: normal; } /* Comments form */ .children #respond { margin: 0 0 0 48px; } /* =Widget Areas -------------------------------------------------------------- */ .widget-area ul { margin-right: 0; } .widget-area ul ul { margin-right: 1.3em; margin-left: 0; } #wp-calendar caption { text-align: right; } #wp-calendar tfoot #next { text-align: left; } /* Main sidebars */ #main .widget-area ul { margin-right: 0; padding: 0 0 0 20px; } #main .widget-area ul ul { margin-right: 1.3em; margin-left: 0; } /* =Footer -------------------------------------------------------------- */ #site-generator { font-style:normal; } #site-generator a { background-position: right center; padding-right: 20px; padding-left: 0; } .wordpress-hit-counter {direction:ltr;}
  • هڪ ڏينهن اسلاميه ڪاليج سکر جي اسٽاف روم ۾ ويٺي ويٺي سائين امير گل ڪٽوهر چيو ته اخبارن ۾ ڪالم ته ڏاڍا سٺا ٿا اچن پر ڪجھ عرصي کانپوءِ انهن جو نالو نشان نٿو ملي. پڇيومانس ته انٽرنيٽ تي به نٿا ملن . چيائين اتي به وڌ ۾ وڌ هفتي کان پراڻا نٿا ملن. بس اها ڳاله هئي هي بلاگ ٺاهڻ جي. _____ دعاگو : احمد علي مڱريو Website: ahmed.mangrio.com Email: ahmed@mangrio.com
  • صفحا

  • آرڪائوز

  • تازا ليک

  • تازا رايا

    وساريان نه وسرن (5) ڊي سي هاءِ… تي Mohammad Khan Sial
    ڪاوش هائيڊ پارڪ تي heman kumar
    سنڌي ٻولي قومي ٻولي ڇو نه؟ ليک… تي jamila abbassi
    سنڌي ٻولي قومي ٻولي ڇو نه؟ ليک… تي سنڌي ٻولي قومي ٻولي…
    تازي بجيٽ ۽ پسماندگي جي ڏانوڻن… تي Rehman Memon
    هر ڳالهه جي هڪڙي موسم آهي! ليک… تي Munwar ali
    ڏاکڻي پنجاب ۾ دهشتگردن خلاف ام… تي ALLAHDINO BABBAR
    This blog is no more upda… تي Dr Sameena Afghan
    تبديلي ئي آپشن هجڻ گهرجي! ليکڪ… تي Dr Sameena Afghan
    سنڌ مان هندو آبادي جي لڏ پلاڻ… تي Qasim Ali shah
    ايف-آءِ-آر ڪٿي داخل ڪرائجي؟ لي… تي Sunita
    سال 1954 کان وٺي… ليکڪ :… تي Abrar Ali Katpar
    چڪر ڇاهي؟ ليکڪ : ڊاڪٽر ايوب… تي Bilal jan
    چڪر ڇاهي؟ ليکڪ : ڊاڪٽر ايوب… تي Bilal jan
    سنڌ ۾ ايڏي پير پرستي ڇو… تي muntazer soomro
  • بلاگ ڏٺو ويو

    • 20,403 دفعا

تعليم جي ٻڏل ٻيڙي ۽ ميرٽ جي مليا ميٽ ڪندڙ سياستدان ليکڪ : گل ڪٽوهر

امير گل ڪٽوهر

امير گل ڪٽوهر

هر سال اسان جي تعليمي ادارن ۾ هڪ سيزن ايندي آهي جنهن کي اسين امتحاني سيزن ڪوٺيندا آهيون.  اڳي جڏهن اها سيزن ايندي هئي ته شاگردن ۽ شاگردياڻين جون ننڊون ڦٽل رهنديون هيون. کين امتحان ۾ پاس ٿيڻ لاءِ وڏي جاکوڙ ڪرڻي پوندي هئي، هر سبجيڪٽ جا نوٽس تيار ڪرڻا پوندا هيا، شاگرد هڪ ٻئي سان ويهي مختلف مضمونن تي بحث مباحثا ڪندا هيا، ڪي ته راتين جون راتيون جاڳي سڀني مضمونن جي نوٽس جا اهڙا ته رٽا هڻندا هيا جو اکر به اکر کين برزبان ياد رهندو هيو، ٻيا وري مغز ماري ڪري انهن کي سمجھي، پرکي ۽ پروڙي ڇڏيندا هيا، تڏهن وڃي اهي امتحاني پتڻ پار ڪرڻ جهڙا ٿي سگھندا هيا. پر هاڻي امتحان ڏيڻ ڪو مسئلو ئي ناهي رهيو. اڪثر اميدوار مختلف مضمونن لاءِ لکيل گائيڊون ان ڏينهن تي ئي خريد ڪندا آهن، جنهن ڏينهن تي ان مضمون جو امتحان رکيل هوندو آهي. اهي گائيڊون وري اسان جي قابل ۽ ماهر پروفيسرن ۽ استادن پاران ڪتابن جو ڪاروبار ڪندڙ واپارين جي منشا مطابق لکي ڇپايل هونديون آهن، ۽ اهي واپاري دڪاندار شاگردن جي سهولت لاءِ پنهنجا دڪان انهن خاص ڏينهن تي سويل ئي کولي ويهي رهندا آهن. امتحاني سينٽرن تي انهن گائيڊن جي چير ڦاڙ ڏاڍي بيدرديءَ سان ڪئي ويندي آهي. اميدوار سڀ کان پهرين سوالي پيپر ڏسي ان ۾ آيل سوالن جا جواب ڪڍي باقي پوري گائيڊ کي اتي اڇلائي ڇڏيندا آهن. انهن ڦاٽل گائيڊ بوڪس جون ٻوريون ڀري اسان جا پٽيوالا پڪوڙن وارن کي وڪڻندا آهن، مون کي يقين آهي ته اوهان کي به ڪڏهن نه ڪڏهن پڪوڙي يا سموسي هيٺيان اهي پنا ضرور هٿ آيا هوندا. پر وري به ڪجھ مونجھارا رهندا آهن. اسان جي تعليمي ادارن ۽ اسان جهڙن استادن جي مهرباني سان اڪثر اميدوارن کي سوال پڙهي ان جو معقول جواب گائيڊ مان ڳولهڻ به ناهي ايندو، انوقت اسان جو مهربان انويجيليٽر اڳتي اچي سندن رهنمائي ڪندو آهي. انٽرنل، فيڪٽوٽم ۽ سندن پوري ٽيم اڳواٽ هڪ حڪمت عملي جوڙي رکندا آهن. اهي سڀ کان پهرين ايڪسٽرنل کي پنهنجي اعتماد ۾ وٺندا آهن، پر جي اهو ڪجھ گڙ ٻڙ ڪندو آهي ته سندس آرڊر رد به ڪرايو ويندو آهي پر اهو ٿيندو تمام گھٽ آهي. هونئن به انٽرنل جي ٽيم سان اتحاد ڪري ايڪسٽرنل ڏاڍو خوش رهندو آهي، سندس خاطر تواضع ۾ ڪابه گھٽتائي ناهي ڪئي ويندي. جي ڪو وڏو داءُ لڳل هوندو آهي ۽ هو به انهن شين تي نظر رکندڙ هوندو آهي ته کيس ان مان حصو پتي ڏيڻ ۾ ڪابه ڪوتاهي ناهي ڪئي ويندي. ڪنهن ٽيم جي پهچڻ کان اڳ پوري امتحاني سينٽر کي اڳواٽ ئي ٻڌايو ويندو آهي. اڪثر سياڻا ۽ ڏيتي ليتي ڪندڙ اميدوار پاڻ وٽ لڪايل مواد انٽرنل جي ٽيم مان ڪنهن به هڪ کي ڏيئي ڇڏيندا آهن ۽ جيئين ئي ٽيم سينٽر کان واپسيءَ لاءِ ٻاهر قدم رکندي آهي ته وري ”ساڳيا لاٽون ساڳيا چگھ“ وارو عمل هڪدم شروع ٿي ويندو آهي. ڪيمسٽري، فزڪس، مئٿ، بائلاجي، اڪائونٽنگ، اسٽيٽڪس ۽ انگريزيءَ جهڙن ڏکين مضمونن لاءِ ماهر پروفيسرن جون خذمتون حاصل ڪيون وينديون آهن، اهي ڪنهن ڪنڊ پاسي ۾ ويهاريل هوندا آهن، پيپر کلڻ بعد سڀ کان پهرين ڪاپي انهن کي پهچائي ويندي آهي، ۽ پوءِ اهي حل ٿيل پيپر اڳواٽ بوڪ ٿيل اميدوارن جي ٽيبل تي پهچايا ويندا آهن.

امتحان ختم ٿيڻ شرط اسيسمنٽ جنهن کي سنڌيءَ ۾ پيپرن جي چڪاس چئبو آهي اهو سلسلو شروع ٿيندو آهي. ان اسيسمنٽ واري عمل ۾ اسان جا استاد شاگردن جي حل ٿيل پرچن کي ڏسي کين سندن ڏنل صحيح يا غلط جوابن مطابق مارڪون ڏيندا آهن. حقيقت ۾ اهو به ڏاڍو دلچسپ منظر هوندو آهي، جڏهن استاد پيپر چڪاس ڪري رهيا هوندا آهن. انهن استادن مان ڪجھ کي يار دوست ”ٿريشر“  جي نالي سان به ياد ڪندا آهن، جو سندن چڪاس وارو عمل انتهائي تيز تر هوندو آهي ۽ اهي هڪ ڪلاڪ ۾ اسي کان نوي ۽ ڪي ته سَو تائين پيپر چڪاس ڪري وٺندا آهن. گذريل سال جڏهن مان هيڊ اگزامنر هئس ته هڪ استاد جون ڪاپيون چڪاس ڪندي ڏٺم ته اسان جي ان دوست ڳاڙهي مس واري پين سان صفحي تي ليڪا ڪڍڻ واري رسم کي به اجايو سمجھندي ڪاپيءَ کي بنا ڏسڻ جي مٿان ئي مٿان مارڪون چاڙهي ڇڏيون هيون.

ان سموري وهنوار ۾ بورڊن جو ڪردار به ڏاڍو ڀوائتو رهيو آهي. انهن ۾ پئسا ڦئنڪ تماشا ديک جو عمل دخل رهيو آهي. امتحانن ۾ پاس ڪرائڻ، پوزيشنون کڻائڻ جو سمورو ڪم ڏاڍي حرفت ۽ خوش اسلوبيءَ سان هي ادار ڪندا رهن ٿا. زيرو کڻندڙ اميدوار کي 80 سيڪڙو مارڪون کڻي پاس ڪرائڻ سندن ڏائي هٿ جو کيل رهيو آهي. هنن ادارن ۾ وک وک تي رشوت جي بازار گرم رهندي آهي. اهڙن ادارن ۾ ڪم ڪندڙ وڏن عملدارن کي ته کڻي پاسي رکو، محض ڪلرڪ ڪڙي جي رهڻي ڪهڻي ۽ اٿا ويٺي ڏسي سڀ ڪجھ سمجھ ۾ اچي ويندو آهي.

مان پڻ هڪ استاد آهيان ان سموري ڪارگذاريءَ کان پاڻ کي الڳ نه ٿو سمجھان ۽ مان اهو به اقرار ڪريان ٿو ته ان سڄي ڪم ۾ جيڪي به ڪوتاهيون آهن ان جو مان به ذميوار آهيان، ۽ اها ڳالهه ڪرڻ ۾ ڪابه هٻڪ محسوس نه ٿو ڪريان ته امتحاني توڙي اسيسمنٽ واري سموري عمل کي علم، سکيا، عقل، اتساهه، ڄاڻ، جو نالو نه ڏجي ته بهتر آهي. سنڌ ۾ امتحان يا چڪاس جو سمورو ڪم ٺڳي، ڌوڪو، فريب، مڪاري، غداري، علم دشمني، عقل دشمني سان گڏ عظيم ترين قوم دشمني جي زمري ۾ اچي ٿو. اسان سڀ اٺ پکي وانگي واريءَ ۾ منهن لڪائي سمجھون ٿا ته اسان جو اهو عمل ڪنهن کي به نظر ڪونه ٿو اچي ته اها اسان سڀني جي وڏي عظيم ڀل آهي. اسان وٽ اهي سڀ ڪم حرام پئسي ڪمائڻ جا اڻ کٽ ذريعا بڻجي ويا آهن. هت جڙيل قانونن ۽ قاعدن جي ڀڃڪڙي کلي عام ڪئي ويندي آهي.  هڪ ننڍڙو مثال ٿا وٺون ته هر شاگرد کان سندس داخلا وقت کانئس اهو لکرائي وٺبو آهي ته جيڪڏهن سندس ڪلاس ۾ حاضري 75 سيڪڙو نه هوندي ته سندس امتحاني فارم رد ڪيا ويندا. حيرت ان ڳالهه جي آهي ته لڳ ڀڳ سنڌ جي سمورن شهرن ۾ جيڪي ڪاليج آهن انهن ۾ جيڪا داخلا ڪئي ويندي آهي اها انهن تعليمي ادارن ۾ موجود سهولتن کان ڏهوڻو وڌيڪ هوندي آهي. مثال طور جيڪڏهن اداري ۾ گنجائش ٻه سؤ کن شاگردن جي هجي ۽ اتي ٻارنهن سؤ  شاگردن کي داخلا ڏني وڃي ته  ايترا سارا شاگرد اداري ۾ ڪيئن ايڊجسٽ ڪري سگھبا؟!  ان جو مطلب اهو ٿيو ته پورا سارا هڪ هزار شاگرد پورو سال غير حاضر رهيا. پوءِ ان 75 سيڪڙو واري قانون جو ڇا ٿيو؟ ڇا اهي شاگرد پرائيويٽ اميدوارن جهڙا ڪونه ٿيا؟ اهو ڪو ايترو ڏکيو عمل به نه آهي. ڪنهن به اداري ۾ ڪلاسن جو تعداد ڏسي ان ۾ داخلائن سان ڀيٽ ڪبي ۽ سمورن بورڊن ۽ يونيورسٽين جو رڪارڊ کڻي جانچي ڏسبو ته هر سال ڪيترن شاگردن جا فارم ان قانون تحت رد ٿيندا آهن ته سڀ اڇا ڪارا ظاهر ٿي پوندا. پر مون کي ته، ياد نه ٿو اچي ته اسان جي ڪاليج مان ڪنهن هڪ اڌ شاگرد جو فارم حاضري گھٽ هئڻ ڪري گذريل پنجن سالن اندر رد ٿيو هجي. اهو سڀ ڪجھ ان ڪري ٿيندو آهي ڇوته اسان وٽ ان سلسلي ۾ ڪابه ٺوس پاليسي ناهي سواءِ ان عمل مان پئسن ڪمائڻ جي، هونئن ٿيڻ ته ائين گھرجي ته ڪاليجن اندر داخلائن ڏيڻ وقت اداري ۾ ڪلاسن، استادن، ليبارٽرين ۽ ٻين سهولتن کي مد نظر رکڻ گھرجي، انڌا ڌند جيڪو آيو سو اگھيو طرز تي داخلائن جي پاليسي کي فوري ختم ڪرڻ گھرجي.

جڏهن کان پروفيشنل تعليمي ادارن ۾ داخلا لاءِ انٽري ٽيسٽ جو رواج پيو آهي ته خاص ڪري اسان جي نيچرل سائنس پاڙهيندڙ پروفيسرن جي چاندي ٿي پئي آهي. سندن سينٽرن تي شاگردن ۽ شاگردياڻين جي رش ڏسڻ وٽان هوندي آهي. فرسٽ توڙي انٽر سائنس جي هڪ هڪ ڪلاس ۾ ستر کان اسي ٻار ويهاري کين سندن سبجيڪٽ جو علم سيکاريو ويندو آهي. انهن سينٽرن تي اهي ڏاڍا شفيق، دوست، ۽ شاگردن جا وڏا همدرد ۽ مددگار نظر ايندا آهن. ساڳين سينٽرن تي هرهڪ ٻار کي سڀني سبجيڪٽس جا بهترين نوٽس مهيا ڪري ڏنا ويندا آهن. مون کي افسوس سان چوڻو ٿو پوي ته سندن اهي سڀ صلاحيتون سندن مادر علمين اندر ڇو ظاهر ٿي نه سگھنديون آهن. سندن رويا به انهن ڪٺور دل ڊاڪٽرن جهڙا هوندا آهن جيڪي سرڪاري اسپتالن ۾ مريضن تي توجه ڏيڻ کي جهڙوڪر پنهنجي بي عزتي ڀانئيدا آهن پر ساڳيا پنهنجي پرائيويٽ ڪلينڪ تي ڪجھ پئسه اوڳاڙي ڏاڍا نرم دل ۽ شفيق بڻجي پوندا آهن. اسان جي تعليمي ادارن ۾ جيڪو ٻار روزانه ڪاليج اچي ڪلاس وٺندو آهي ته کين گھٽ ۾ گھٽ انهن سينٽرن تي وڃڻ جي ضرورت محسوس نه ٿيڻ گھرجي ڇو ته  ڪاليجن اندر ته انهن سينٽرن جي ڀيٽ ۾ سوين دفعا وڌيڪ سهولتون موجود هونديون آهن.

بس سنڌي ۾ چوڻي آهي ته ”منهن به پنهنجو ته موچڙو به پنهنجو“ آهي.

خيرن سان سنڌ ۾ فرسٽ ييئر ۽ انٽر جا امتحان تمام سهڻي نموني هلي پورا ٿي ويا آهن،

اهي امتحان هلندي ڪنهن يار دوست اهو انڪشاف ڪيو هيو ته پرين فلاڻو” وي آئي پي“ سينٽر آهي،  ٿي سگھي ٿو ته اوهان اهو اندازو لڳائيندا هجو ته ان سينٽر تي تمام هوشيار ۽ ڀڙ اميدوار امتحان ڏيڻ لاءِ ايندا ته يقينن اوهان ڀليل آهيو. وي آئي سينٽر مان مراد اها آهي ته اتي سياستدانن، ڪامورن، ٺيڪيدارن، واپارين جا ٻار امتحان ڏيڻ ايندا ۽ کين  ڪاپي ڪرائڻ جون سموريون سهولتون ڪاميابيءَ سان مهيا ڪري ڏيڻيون آهن ته اهي جيئين سٺن گريڊن ۾ امتحان پاس ڪري پنهنجي وڏڙن وانگر هن بدنصيب خطي جي ماڻهن تي حڪمراني ڪري سگھڻ جهڙا ٿي سگھن، ۽ اهي ڪم اسان جا قابل ۽ لائق امتحاني ماهر وڏي خوبي ۽ ايمانداري سان وڏي فنڪاري ۽ حرفت سان سرانجام ڏيندا رهندا آهن.

هونئن اهڙا جيڪي  وي آئي پي سينٽر هئا ته انهن ۾ جيڪي شاگرد  امتحاني عمل مان گذري رهيا هيا اهي ڪن ڳالهين ۾ ته واقعي وي آئي پي هيا، کين ڪپڙي لٽي پائڻ جو ڏانو ايندو هيو، اڪثريت ڪلين شيو، ٽائي ٻڌل، پينٽ ۽ شرٽ ڌوتل پوتل استري ٿيل پاتل هيا،  پر جڏهن ڳالهه پرچن جي حل جي پئي آئي ته اهي به بنهه ڏڏ ئي هيا.   سليس اردو جي هلندڙ پيپر ۾ واحد جمع. ضد، ۽ لفظن کي جملي ۾ استعمال ڪرڻ جي سلسلي ۾ کين سادا بنهه سولا سوال به پنهنجو پاڻ حل ڪرڻ لاءِ چيو پئي ويو ته سندن منهن مبارڪ تي ٻارنهن جو گهنڊ وڄڻ شروع ٿي پئي ويو.  بهرحال اهو مرحلو مڪمل ٿيڻ بعد انهن جي چڪاس جا مرحلا به هلن پيا گھڻن ئي سبجيڪٽس جا نتيجا به اچي چڪا آهن ۽ ڪن جو اڃا انتظار آهي. اسان جو هي سيزن به خيرن سان ڪجھ گذري ويو آهي ڪجھ گذري پيو، هن عمل مان يارن دوستن پنهنجا لايا سجايا ڪرڻ ۾ ڪا ڪثر ناهي ڇڏي.  پر اچو ته اوهان کي هڪ ٻئي ”ٽائيٽ“ قسم جي امتحان جو قصو سڻائيندو هلان جيڪو پڻ هر سال منقعد ٿيندو آهي. اهو آهي ”علام اقبال اوپن يونيورسٽي“ جو امتحان. اهو وري اهڙو بي سرو ڊرامو آهي جيڪو لڳاتار ٽن مهينن تائين متواتر هلندو آهي. نالو ته هن خطي جي وڏي شاعر ۽ فلسفي جو رکيل اٿس باقي جيڪو ڪجھ تعليم جي نالي ۾ اتي ڪم ڪار ٿيندو آهي،  علم ۽ عقل جا جيڪي دريا وهايا ويندا آهن  ان جو اندازو لڳائڻ ڪو ڏکيو ناهي.

اهڙي ئي هڪ ٻي بهترين امتحان جو ذڪر نه ڪرڻ زيادتي آهي، جنهن ۾ هڪ اداري پاران ايگزيڪيٽوُ ايم بي اي، بي بي اي، بي سي آئي ٽي وغيره جا امتحان جڏهن شروع ٿيندا آهن. ته ان اداري جو اڱڻ وڏين وڏين گاڏين سان سٿجي ويندو آهي. ان امتحان ۾ مختلف ادارن ۾ ويٺل ڪامورا اها ڊگري حاصل ڪرڻ لاءِ امتحان ڏيڻ جي تڪليف گوارا ڪندا آهن. پر انوقت جڏهن ڪنهن سوال جو جواب امتحان ڏيندڙن کي ته ڇا پر امتحان وٺندڙن کي به ناهي ايندو ته معاملا ڏکيا ٿي پوندا آهن. مان سمجھندو هوس ته موبائيل تي  انٽرنيٽ هلائڻ بلڪل ئي بي ڪار آهي، پر مون کي پنهنجو اهو نظريو تڏهن مٽائڻو پيو جڏهن اهڙن امتحانن ۾ موبائيل تي انٽرنيٽ جي گوگل سرچ مان نوٽس حاصل ڪري ڪجھ يار پنهنجون ڪاپيون ڪاريون ڪري رهيا هيا.

انهن امتحانن مان سوين ڪامورا ڊگريون حاصل ڪري پنهنجن پنهنجن ادارن ۾ ترقيون ماڻي بالم ٿيو ويٺا موجون ماڻين. هونئن انهن جاين تي ان نوجوان ٽيلنٽ کي اچڻ گھربو هيو جن ملڪ جي ساک وارن ادارن مان وڏي محنت ۽ جفاڪشيءَ بعد  اهي پروفيشنل ڊگريون پنهنجو نور نچوئي، رات ڏينهن هڪ ڪري حاصل ڪيون هونديون. خبر ناهي سندن والدين کين اهي ڊگريون حاصل ڪرائڻ لاءِ ڪيترين اقتصادي اهنجاين کي منهن ڏنو هوندو. پر پاڻ وٽ اهڙا ليکا ڪري ڪير ٿو! اهڙن سوچن رکڻ وارن کي ڏڏ سمجھيو ويندو آهي. ظاهر آهي ته انهن ۾ مان به هڪ آهيان.

منهنجي سڄي گذارشات پيش ڪرڻ جو مقصد اجھو هيءُ آهي ته اسان پنهنجن پيرن تي پاڻ ڪهاڙو ٿا وهايون ۽ وڏي ڳالهه ته ان کي ڪاميابي ٿا ڀانيو، جڏهن معاملا ان حد تائين وڃي پهچن ته سواءِ سرجريءَ جي ٻي ڪا واٽ ئي نه ٿي بچي. سنڌ ۽ سنڌي ماڻهن جي گھڻ گھرين اهڙن سياستدانن کي ان سلسلي ۾ اڳتي اچي واهر ڪرڻ گھرجي پر پاڻ وٽ ته اڪثريت اهڙن ”عوامي“ اڳواڻن جي آهي جيڪي ميرٽ کي ئي لعنت سمجھن ٿا، سندن خيال آهي ته سڀ نوڪريون ۽ پروفيشنل تعليمي ادارن ۾ داخلائون سندن منشا مطابق ئي ٿين ۽ اهي ائين ڪرڻ کان وسان ڪونه پيا گھٽائين. تازو ڪاليجن، اسڪولن اندر هيٺين درجي جي ملازمن کي ڀرتي ڪيو ويو آهي. انهن ۾ هڪ به اهڙو ناهي جنهن جڏهن انهن پوسٽن لاءِ اشتهار آيو هيو ته ڪا درخواست ڏني هجي يا بعد ۾ انٽرويو ۾ اپيئر ٿيا هجن.. ٻيو ته ٺهيو پنجن ڇهن سالن کان تعليمي ادارن اندر چوڪيدار، مالهي ۽ پٽيواليءَ جون ڪانٽريڪٽ تي ڊيوٽيون ڪندڙ مسڪين ماڻهن کي پڻ ظالمانه انداز ۾ نظر انداز ڪيو ويو آهي. تازو ڪراچيءَ ۾ هڪ بااثر سياستدان وٽ وڃڻ جو اتفاق ٿيو، جنهن پنهنجي هڪ ذات واري کان روينيو کاتي ۾ ڊي ڊي او جي پوسٽ لاءِ سندس پٽ جا ڪاڳر پٽ وٺندي کيس ڏوراپو ڏنو ته ” يار مان ته پنهنجا ڇوڪرا ان پوسٽ لاءِ ڳولهيان پيو، اوهان وري هيترا ڏينهن دير ڪري آيا آهيو“  ياد رهي ته ساڳي پوسٽ لاءِ سنڌ پبلڪ سروس ڪميشن تازو لکتي امتحان ورتا هيا، معنى ته اهو به هڪ ٽوپي ڊرامو هيو؟؟!!

اسان جا حڪمران هر اها کڙڪي بند پيا ڪن جتان ڪو بي پهچ، غريب ٽيلنٽيڊ ٻار اڳتي نڪري سگھي. ان قسم جي طرز حڪمراني ۽ روين ڪري ڪهڙو روشن مستقبل ماڻي سگھجي ٿو؟ هونئن مان ڪو مايوس رهندڙن مان ناهيان، منهنجو ايمان آهي ته جي اسان سڀ پڙهيل اڻ پڙهيل، شهري توڙي ڳوٺاڻا محض معاملن جي صحيح صحيح ڄاڻ ئي حاصل ڪري وٺون ته منزل ماڻڻ ڪو ڏکيو عمل ناهي ان لاءِ اسان کي وڏي جهد ڪرڻ لاءِ پاڻ کي تيار ڪرڻو پوندو. اسان جا نوجوان علم جي حاصلات لاءِ تيار آهن، اهي تعليمي ادارن ۾ به اچن ٿا ته امتحانن ۽ انٽري ٽيسٽ جي تياري لاءِ سينٽر به جوائن ڪن ٿا، اڃا به وڌيڪ سمجھو ٻار پنهنجن شهرن ۾ جڙيل لئبررين جو رخ ڪن ٿا، اهي علم جي اڃ اجھائڻ لاءِ آتا آهن. ڪمپيوٽر جو علم حاصل ڪرڻ لاءِ اهي ڪلاڪن جا ڪلاڪ پنهنجن پنهنجن ڪمپيوٽرن تي ويهي مغز ماري ڪن ٿا. علم زندگي، خوشحالي، آزادي، ترقي، عزت، وقار، سلامتي، آن ۽ بان جو نالو آهي. علم نالو آهي سر مٿي ڪري جيئڻ جو، اسان سڀني کي گھرجي ته ان جي حصول لاءِ سڀ وسيلا ڪتب آڻيو، سڀ گڏجي سڏجي ڪوششون ڪريون، رات ڏينهن هڪ ڪري ڏيون، دنيا کي اهو ثابت ڪري ڏيکاريون ته اسين واقعي به هزارين سالن تي ٻڌل لاکين جي دڙي، موهن جي دڙي ۽ ڪوٽ ڏجي جي عظيم ورثي جا حقيقي وارث آهيون